Sau khi tốt nghiệp ngành Quản trị Kinh doanh, tôi chọn bước vào bảo hiểm nhân thọ, trong khi gia đình hai bên đều không ủng hộ.

Lúc đó tôi cũng chưa hiểu hết cái nghề mình sắp vào, không có thành tích nào để đem ra, cũng không có lập luận đủ mạnh để thuyết phục ai. Tôi chỉ có một quyết định, và cảm giác khá cô đơn khi phải tự chịu trách nhiệm cho nó.

Giai đoạn ấy có một câu hỏi cứ quay lại: mình có thật sự hợp với nghề này không, hay mình chỉ đang muốn chứng minh điều gì đó?

Nếu bạn đang ngồi với câu hỏi tương tự, bài này viết cho bạn. Không phải để thuyết phục bạn vào nghề, mà để bạn có một tấm gương trung thực hơn trước khi quyết định.

Câu trả lời nhanh

Không có một bài kiểm tra nào kết luận thay bạn được. Nhưng có tám dấu hiệu đáng để bạn soi mình trước khi bước vào, mỗi dấu hiệu là một câu hỏi thật về công việc mà nghề này đòi hỏi.

Tám dấu hiệu này không phải “tính cách sales”. Người hướng nội, ít nói, chưa có nhiều mối quan hệ vẫn có thể “đúng” ở cả tám điểm; người nói rất giỏi vẫn có thể “chưa” ở vài điểm quan trọng.

Bạn cứ đọc, tự đánh dấu đúng / chưa chắc / chưa, rồi để đó. Bạn có quyền dừng ở bất cứ chỗ nào.

“Phù hợp” nghĩa là gì, và nó không nghĩa là gì

Khi ai đó hỏi “tôi có phù hợp với nghề này không”, họ thường đang hỏi một trong ba câu khác nhau mà không nhận ra.

Câu thứ nhất là tôi có đủ điều kiện không. Đây là câu hỏi có đáp án rõ ràng, vì nghề này có điều kiện pháp lý. Một cá nhân muốn làm đại lý bảo hiểm cần là công dân Việt Nam thường trú tại Việt Nam, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ và có chứng chỉ đại lý bảo hiểm phù hợp. Người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đang chấp hành hình phạt tù hoặc hình phạt cấm hành nghề liên quan đến bảo hiểm thì không được làm đại lý. Đây là quy định của Luật Kinh doanh Bảo hiểm, không phải chính sách riêng của công ty nào. Nghe khô khan, nhưng đó là tin tốt: nghề này có cửa vào rõ ràng và có chuẩn.

Câu thứ hai là tôi có làm được không, và câu này phụ thuộc vào việc bạn sẵn sàng học và làm đều đến đâu.

Câu thứ ba, câu ít ai dám hỏi, là tôi có muốn sống với những đòi hỏi của nghề này không. Đây mới là câu tám dấu hiệu bên dưới giúp bạn trả lời.

Vì thế “phù hợp” trong bài này không có nghĩa là “chắc chắn thành công”. Tôi sẽ không hứa điều đó, và bạn nên dè chừng bất cứ ai hứa.

Nghề này áp vào ai, trong hoàn cảnh nào

Người đọc bài này thường rơi vào một trong ba hoàn cảnh.

Có người sắp tốt nghiệp hoặc mới đi làm, thấy công việc hiện tại chưa có lộ trình rõ. Có người vừa được người quen mời đi nghe giới thiệu, chưa từ chối mà cũng chưa dám gật vì không biết công việc hằng ngày trông thế nào. Có người muốn thử một nghề tay trái nhưng sợ mất hình ảnh trước người thân nếu thử mà không thành.

Nếu bạn thấy mình trong một trong ba người đó, thì điều bạn cần lúc này không phải một lời mời. Bạn cần một tiêu chuẩn để tự nhìn mình.

Một ví dụ cụ thể: hai người, cùng một câu hỏi

Đây là một tình huống minh họa để bạn hình dung, không phải người thật.

Hãy tưởng tượng hai bạn trẻ, tạm gọi là An và Bình, cùng được mời tìm hiểu nghề.

An nói chuyện rất duyên, quen nhiều người, và bị cuốn vì thấy nghề có vẻ “dễ vào”. Nhưng khi hỏi sâu, An chưa từng nghĩ tới việc thu nhập sẽ đi theo từng hợp đồng cụ thể, và chưa hình dung được việc phải giải thích cả phần khách hàng không được chi trả.

Bình thì ít nói, hay ngại giới thiệu bản thân. Nhưng Bình hỏi rất kỹ: nghề này làm gì mỗi ngày, được đào tạo những gì, ai kèm mình, và nếu sau ba tháng thấy không hợp thì sao. Bình cũng đọc kỹ hợp đồng đại lý trước khi quyết định.

Tôi không nói Bình chắc chắn thành công hơn An, không ai nói được điều đó. Nhưng soi bằng tám dấu hiệu dưới đây, Bình “đúng” ở những chỗ nghề này đòi hỏi nhiều nhất, còn An còn vài chỗ cần nhìn lại. Cái bạn có sẵn và cái nghề cần không hoàn toàn trùng nhau.

Tám dấu hiệu để bạn tự kiểm

Với mỗi dấu hiệu, tôi giải thích luôn vì sao nó là dấu hiệu, để bạn tự đánh giá chứ không phải làm theo tôi.

1. Bạn không đến vì muốn có tiền nhanh. Nghề này cần học, cần làm đều và cần giữ uy tín; nó không phải con đường kiếm tiền nhanh. Vì sao đây là dấu hiệu? Vì người vào với kỳ vọng “nhanh” thường rời đi đúng lúc phần khó bắt đầu, tức là giai đoạn học và làm đều mà chưa thấy kết quả. Nếu lý do chính của bạn là một khoản thu nhập lớn trong vài tháng đầu, đây là chỗ nên dừng lại và hỏi thẳng mình.

2. Bạn chấp nhận được thu nhập đi theo hợp đồng, không phải một con số cố định. Hợp đồng đại lý ghi rõ hoa hồng, thưởng và các hỗ trợ (nếu có), và hoa hồng gắn với những hợp đồng bảo hiểm bạn thu xếp giao kết. Nghĩa là có tháng khá hơn, có tháng thấp hơn, và giai đoạn đầu có thể chưa như bạn mong. Điều tôi muốn bạn tự hỏi: nếu tháng đầu tiên thu nhập chưa như kỳ vọng, bạn có kế hoạch tài chính đủ để không bị ép phải làm điều sai không? Tôi không đưa con số thu nhập nào, vì không con số nào áp cho mọi người được.

3. Bạn không coi một lời từ chối là sự phủ nhận con người mình. Bạn sẽ nghe “không” nhiều hơn “có”, và có khi từ chính người thân. Dấu hiệu tốt không phải là bạn không buồn, mà là bạn buồn rồi vẫn phân biệt được họ chưa cần lúc này với mình không đủ giá trị.

4. Bạn thích học, và chịu học những thứ chưa hấp dẫn. Nghề này có chứng chỉ đại lý. Đại lý chỉ được hoạt động với những sản phẩm đã được đào tạo, và người đã có chứng chỉ mà không hoạt động đại lý trong ba năm liên tục thì phải thi lấy chứng chỉ mới trước khi làm lại. Học không phải một giai đoạn rồi xong, mà là một phần của nghề.

5. Bạn sẵn lòng nói cả phần bất lợi. Đây là dấu hiệu tôi coi trọng nhất, và cũng ít ai nhắc. Đại lý có nghĩa vụ giải thích rõ ràng, đầy đủ về quyền lợi, điều khoản loại trừ, quyền và nghĩa vụ của bên mua bảo hiểm. Người làm nghề bền là người dám nói với khách “chỗ này sẽ không được chi trả” ngay cả khi điều đó làm buổi gặp kém vui. Nếu bạn là kiểu người sợ nói điều khách không muốn nghe, bạn sẽ thấy nghề này khó, và đó không phải lỗi, chỉ là bạn cần biết trước.

6. Bạn giữ được ranh giới khi có áp lực về số. Có những việc đại lý tuyệt đối không được làm, dù áp lực đến từ đâu: kê khai thay khách, ký thay khách, xúi giục khách không kê khai hoặc kê khai sai, hoặc khuyên khách hủy hợp đồng đang có hiệu lực để ký hợp đồng mới. Những việc này vi phạm quy định và có thể khiến chính hợp đồng của khách mất hiệu lực đúng lúc gia đình họ cần đến. Bạn tự hỏi: khi một tháng thiếu số và có một cách “làm cho nhanh” ngay trước mặt, bạn sẽ chọn gì? Dấu hiệu tốt là bạn đã biết câu trả lời từ trước khi tình huống đến.

7. Bạn nhận được phản hồi và chịu được việc bị kèm. Bạn sẽ được đào tạo, được đánh giá, và chịu sự kiểm tra, giám sát của công ty. Vì vậy, đây cũng là lý do bạn nên xem kỹ người hướng dẫn và môi trường đào tạo trước khi chọn nơi bắt đầu.

8. Bạn làm đều, kể cả khi không có ai theo dõi. Không ai nhắc bạn gọi cho khách hàng, học thêm về sản phẩm, hay chăm lại một hồ sơ đang dang dở. Nghề này đòi hỏi tính tự chủ, và tự chủ nghĩa là bạn là người đặt nhịp cho mình. Nếu bạn chỉ chạy tốt khi có người thúc, hãy biết trước điều đó và tìm nơi có hệ thống kèm cặp rõ ràng.

Nếu bạn muốn đi sâu hơn vào điều nghề này thực sự đòi hỏi, và ai phù hợp, ai không, tôi đã gom lại trong bài tổng quan Hiểu đúng nghề bảo hiểm: Ai phù hợp, ai không và vì sao của cụm này.

Cách đọc kết quả của bạn

Không có bảng điểm kiểu “8/8 là hợp, dưới 5 là không”, vì nó biến một quyết định nghiêm túc thành trò chơi.

Cách tôi đọc thì thế này. Dấu hiệu số 1, 5 và 6 gần như là điều kiện nền: nếu bạn thật sự “chưa” ở cả ba, đó là tín hiệu nên dừng lại và suy nghĩ kỹ hơn, vì chúng liên quan đến sự trung thực với khách hàng và với chính mình. Các dấu hiệu còn lại, như 3, 4, 7, 8, phần lớn là kỹ năng và thói quen, có thể rèn được nếu bạn sẵn lòng.

Và nếu sau khi tự kiểm, bạn thấy nghề này không dành cho mình, đó là một kết luận có giá trị chứ không phải một thất bại. Bạn có quyền dừng, có quyền xin thêm thời gian, và không ai có quyền gán cho bạn cái nhãn “thiếu dũng cảm” chỉ vì bạn chọn không đi tiếp.

Ba hiểu lầm thường gặp

“Muốn làm nghề này phải giỏi ăn nói.” Nhiều người tự loại mình từ đầu vì nghĩ vậy. Thực tế, điều nghề đòi hỏi trước hết là nghe cho kỹ, hiểu đúng và giải thích rõ, kể cả phần bất lợi. Ăn nói lưu loát mà giải thích thiếu thì còn rủi ro hơn ít nói mà chính xác.

“Chỉ cần đủ người quen là làm được.” Người quen có thể là những khách hàng đầu tiên, nhưng không thể là cả sự nghiệp, và không phải người quen nào cũng cần, hay đủ điều kiện, để tham gia. Tệ hơn, nếu bạn xem người thân là “chỉ tiêu”, bạn sẽ dễ vượt qua ranh giới ở dấu hiệu số 6.

“Hôm nay tôi chưa thấy hợp thì mãi không hợp.” Ngược lại, cũng có người nghĩ mình “không có máu sales” nên chưa thử đã bỏ. Cảm giác “mình chưa sẵn sàng” rất quen với người mới, và nó không có nghĩa là mãi mãi không hợp. Nhiều dấu hiệu ở trên rèn được. Điều quan trọng là bạn nhìn ra chúng, chứ không phải có sẵn tất cả từ hôm nay.

Việc nên làm tuần này

Bạn chưa cần quyết định “có vào hay không”. Tuần này chỉ cần ba việc nhỏ.

Một, lấy giấy ra, chép lại tám dấu hiệu và đánh dấu trung thực đúng / chưa chắc / chưa. Đừng đánh dấu theo điều bạn muốn thấy.

Hai, chọn một dấu hiệu bạn ghi “chưa chắc” và viết ra một câu hỏi để hỏi người làm nghề thật, ví dụ: “Ba tháng đầu của anh/chị trông như thế nào?”

Ba, nếu có ai đang mời bạn tham dự buổi giới thiệu hay phỏng vấn, hãy xem đó là cơ hội để quan sát, không phải để cam kết. Bạn được phép hỏi về đào tạo, người kèm và hợp đồng đại lý trước khi quyết định điều gì.

Đoạn lắng

Nhìn lại, điều tôi cần ở tuổi ấy không phải một lời khẳng định rằng mình chọn đúng. Tôi cần được phép chưa biết, và được phép bắt đầu từ con số không mà không phải thắng ai trước.

Có lẽ câu hỏi “tôi có phù hợp không” chưa bao giờ là câu hỏi về nghề. Nó là câu hỏi về việc bạn sẵn sàng làm người như thế nào khi không ai đang nhìn: người nói đủ, giữ lời, và học đều. Nghề nào cũng cần điều đó; bảo hiểm chỉ là nơi nó lộ ra rất rõ.

Kết luận

Tám dấu hiệu này không cho bạn một đáp án. Nó cho bạn một cách nhìn: đúng người thì nghề này là một chặng đường dài đáng đi, chưa đúng thì biết sớm cũng là một cách tự bảo vệ mình.

Nếu bạn muốn nhìn toàn cảnh hơn về nghề, từ công việc hằng ngày đến ai phù hợp và ai không, bạn có thể đọc tiếp bài tổng quan về nghề bảo hiểm trong cùng cụm chủ đề. Còn nếu hôm nay bạn chỉ muốn dừng ở đây và suy nghĩ thêm, thế cũng là một bước tiến rồi.

---

Nguyễn Hoàng Khải
Làm đúng – Sống đúng
Cùng 6PLAN.vn