Trong nhiều năm làm nghề, tôi từng chứng kiến không ít trường hợp mục tiêu ngắn hạn và áp lực doanh số khiến chất lượng buổi tư vấn bị xem nhẹ. Tôi cho rằng chất lượng ấy thường mất đi ở những câu hỏi nhỏ nhất: những câu tốn thêm ít phút, mà lúc đó ai cũng đang chạy.
Chi phí y tế nằm đúng chỗ đó. Bảng kế hoạch nào cũng có dòng “viện phí”. Nhưng bệnh thì không dừng ở hóa đơn. Còn những dòng không ai hỏi tới, cho đến tuần một người trong nhà phải nhập viện.
Bài này là cách tôi rà một bảng kế hoạch trước khi coi nó là xong: bảy khoản hay bị bỏ quên, cách hỏi từng khoản, và một ví dụ giả định có số để bạn tự tính lại.
Trả lời nhanh: viện phí trên hóa đơn chỉ là một dòng
Nếu bạn chỉ có một phút, đây là bảy dòng cần có thêm trong bảng: (1) phần tự trả nằm ngoài những gì đã tính; (2) chi phí trước và sau nằm viện; (3) đi lại, ăn ở khi điều trị xa nhà; (4) thu nhập của chính người bệnh bị gián đoạn; (5) thu nhập của người chăm sóc; (6) thuốc và theo dõi dài hạn sau điều trị; (7) tiền phải ứng trước trong lúc chờ hồ sơ được giải quyết.
Nói thật với bạn nhé, hai khoản (4) và (5) là hai khoản dễ rơi nhất, vì không có tờ hóa đơn nào nhắc chúng.
Thông tin cần có trong tay trước khi lập
Đừng bắt đầu bằng con số. Bắt đầu bằng câu trả lời của khách cho sáu việc sau:
- Thu nhập hằng tháng của từng người trong nhà, và ai đang gánh phần lớn.
- Người nào có thể nghỉ để chăm sóc, nghỉ được bao lâu, nghỉ có lương hay không.
- Những gì khách đang có: thẻ bảo hiểm y tế, phúc lợi công ty, hợp đồng bảo hiểm. Lấy bản hợp đồng thật, không lấy trí nhớ của khách.
- Nơi khách nhiều khả năng sẽ điều trị: gần nhà hay phải đi nơi khác.
- Khoản tiền đã dành riêng cho y tế: nằm ở đâu, rút ra mất bao lâu.
- Trong nhà có ai đang điều trị dài hạn không.
Một lưu ý nhỏ: bảo hiểm y tế do Nhà nước thực hiện thuộc khung pháp lý riêng, khác với hợp đồng bảo hiểm thương mại. Phần được chi trả theo quy định của nó, nên hãy hỏi hồ sơ và giấy tờ thực tế của khách thay vì tính nhẩm.
Phương pháp: ba lớp chi phí và một dòng tiền
Tôi chia một đợt bệnh thành ba lớp và một dòng tiền:
- Lớp 1, chi trực tiếp cho điều trị: khoản 1, 2 và 6.
- Lớp 2, chi phát sinh quanh việc điều trị: khoản 3.
- Lớp 3, thu nhập bị gián đoạn: khoản 4 và 5.
- Dòng tiền: khoản 7. Đây không phải chi phí cộng thêm. Nó cho biết khách cần có bao nhiêu tiền mặt đúng vào thời điểm đó.
Công thức tôi dùng: nhu cầu = khoản 1 + 2 + 3 + 4 + 5 + 6, trừ đi phần đã có nguồn chi trả rõ ràng bằng văn bản. Riêng khoản 7 ghi ở một cột khác.
Công thức này chạy trên giả định: một đợt bệnh kéo dài bao lâu, ai nghỉ làm, điều trị ở đâu. Hãy ghi giả định lên bảng cho khách xem, đừng giấu nó trong phép tính.
Hướng dẫn từng bước: hỏi bảy khoản như thế nào
Khoản 1. Phần tự trả nằm ngoài những gì đã tính
Không phải khoản nào trên hóa đơn cũng được chi trả. Có phần đồng chi trả, có thuốc hoặc vật tư nằm ngoài danh mục, có phần vượt hạn mức. Cách hỏi: “Hạn mức từng mục trong hợp đồng và thẻ của anh chị là bao nhiêu? Lần gần nhất có phải tự trả thêm khoản nào không?” Mở bản hợp đồng ra đọc cùng khách phần hạn mức và phần loại trừ, đừng đọc từ tờ giới thiệu.
Khoản 2. Chi phí trước và sau nằm viện
Khám, xét nghiệm để chẩn đoán trước khi nhập viện; tái khám và phục hồi chức năng sau khi xuất viện. Những khoản này không nằm trong hóa đơn nằm viện và có thể kéo dài nhiều tháng. Câu hỏi: “Sau khi xuất viện, thường phải tái khám bao lâu một lần, và mỗi lần mất bao nhiêu?”
Khoản 3. Đi lại, ăn ở khi điều trị xa nhà
Nếu khách ở tỉnh và cần điều trị ở nơi khác, người nhà sẽ phải ở lại nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần. Tiền thuê chỗ ở, ăn uống, đi lại không nằm ở đâu trong hóa đơn. Câu hỏi: “Nếu phải điều trị ở nơi khác, ai sẽ đi cùng, ở đâu, trong bao lâu?”
Khoản 4. Thu nhập của chính người bệnh
Mà thật ra, đây là khoản lớn nhất trong ví dụ bên dưới, và lại ít khi được ghi vào bảng. Ai thu nhập phụ thuộc vào công việc hằng tháng, kể cả chúng ta, thì nghỉ hai tháng nghĩa là hai tháng đó dòng thu nhập không tự chạy. Câu hỏi: “Nếu anh chị phải nghỉ hai tháng, mỗi tháng nhà mình còn nhận được bao nhiêu?”
Khoản 5. Thu nhập của người chăm sóc
Thường là vợ, chồng hoặc con. Họ nghỉ làm hoặc giảm giờ làm, và phần thu nhập này cũng mất theo. Câu hỏi: “Ai sẽ là người chăm sóc, và họ nghỉ làm thì nhà mình mất bao nhiêu?”
Khoản 6. Thuốc và theo dõi dài hạn
Điều trị xong, nhiều trường hợp vẫn còn thuốc, xét nghiệm định kỳ, kéo dài vài tháng hoặc lâu hơn tùy bệnh. Với khách đã có chẩn đoán hoặc đang điều trị, hãy nhớ khái niệm bệnh có sẵn: là tình trạng đã được bác sĩ chẩn đoán hoặc điều trị trước ngày hợp đồng có hiệu lực. Việc có được nhận bảo hiểm hay không phụ thuộc vào kê khai và thẩm định. Nếu công ty chấp thuận bảo hiểm cho bệnh có sẵn, thời gian chờ tối đa là một năm.
Bảy khoản này mới là phần chi. Muốn thấy cả Quỹ Sức Khỏe được dựng ra sao, bạn có thể xem bài rủi ro sức khỏe trong tài chính cá nhân, nơi tôi đặt bảy khoản này vào bức tranh chung.
Khoản 7. Tiền ứng trước, tiền về sau
Nhiều gia đình phải thanh toán trước, rồi mới nộp hồ sơ yêu cầu chi trả. Hợp đồng sẽ ghi thời hạn công ty chi trả; nếu hợp đồng không thỏa thuận thì luật quy định 15 ngày kể từ ngày công ty nhận được đầy đủ hồ sơ hợp lệ. À mà, hai chữ “đầy đủ” quyết định tiền về nhanh hay chậm, nên hãy dặn khách giữ mọi giấy tờ từ ngày đầu. Khách cũng có một năm kể từ ngày xảy ra sự kiện bảo hiểm để yêu cầu chi trả.
Nếu hợp đồng có bảo lãnh viện phí tại cơ sở y tế thuộc mạng lưới, khoản ứng trước sẽ nhỏ hơn. Nhưng không phải hợp đồng nào, bệnh viện nào cũng áp dụng. Hãy hỏi cụ thể, đừng giả định.
Ví dụ có số: một gia đình, một đợt bệnh
Đây là tình huống minh họa (case model), toàn bộ số liệu là giả định để thấy cách tính, không phải mức chi phí trung bình của bất kỳ ai.
Giả định: gia đình bốn người. Người trụ cột thu nhập 25 triệu mỗi tháng, điều trị nội trú ba tuần ở nơi khác rồi nghỉ thêm để hồi phục, tổng cộng hai tháng không có thu nhập. Vợ hoặc chồng thu nhập 12 triệu mỗi tháng, nghỉ ba tuần để chăm sóc. Hóa đơn nằm viện 40 triệu, trong đó theo hợp đồng hiện có, 28 triệu sẽ được hoàn lại sau khi hồ sơ được giải quyết và 12 triệu là phần gia đình tự trả. Gia đình có sẵn quỹ y tế 30 triệu.
| Khoản | Nội dung | Giả định (triệu đồng) |
|---|---|---|
| 1 | Phần tự trả của hóa đơn | 12 |
| 2 | Khám, xét nghiệm, tái khám quanh đợt nằm viện | 8 |
| 3 | Đi lại, ăn ở của người nhà trong ba tuần | 9 |
| 4 | Thu nhập người bệnh mất trong hai tháng (25 × 2) | 50 |
| 5 | Thu nhập người chăm sóc mất trong ba tuần (12 × 0,75) | 9 |
| 6 | Thuốc và theo dõi sáu tháng (1,5 × 6) | 9 |
| Tổng nhu cầu (khoản 1 đến 6) | 97 | |
| 7 | Tiền ứng trước, chờ hoàn 28 triệu | 40 (dòng tiền, không cộng vào tổng) |
Nếu bảng kế hoạch của gia đình này chỉ có dòng “viện phí” với quỹ 30 triệu, trông nó khá ổn. Khi mở bảy dòng ra, nhu cầu là 97 triệu, quỹ đang có 30 triệu, khoảng thiếu là 67 triệu. Và ở thời điểm nhập viện, gia đình cần có sẵn 40 triệu tiền mặt, trong khi sau cùng chỉ 12 triệu là phần họ tự trả.
Kết quả và khoảng thiếu: đối chiếu với những gì khách đang có
Có con số rồi, hãy xem khoảng thiếu đã có nguồn nào đỡ. Mọi nguồn chịu cùng một bộ câu hỏi, không nguồn nào được miễn: đã có bằng văn bản chưa, hạn mức bao nhiêu, có loại trừ hay thời gian chờ không, tiền về sau bao lâu.
- Quỹ y tế riêng: nằm ở đâu, rút được ngay không, đã bị dùng cho việc khác chưa.
- Bảo hiểm y tế và phúc lợi công ty: hỏi giấy tờ thực tế của khách, không tính nhẩm.
- Hợp đồng bảo hiểm đang có: đọc hạn mức, loại trừ và thời gian chờ. Với bệnh, thời gian chờ không vượt quá 90 ngày; với thai sản là 270 ngày; riêng tai nạn thì không áp dụng thời gian chờ. Thời gian chờ tính từ ngày bắt đầu thời hạn bảo hiểm hoặc ngày khôi phục hiệu lực gần nhất.
- Tiền mặt và tài sản có thể xoay: xoay nhanh trong bao lâu, mất gì nếu xoay.
Quyền lợi bảo hiểm luôn phụ thuộc vào sản phẩm, điều khoản, kê khai, thẩm định và hồ sơ cụ thể. Điều khoản loại trừ phải được ghi rõ trong hợp đồng và công ty có nghĩa vụ giải thích đầy đủ. Vì vậy ta ngồi đọc phần đó cùng khách, không để đến lúc yêu cầu chi trả mới biết.
Ba sai lầm khi áp dụng
Lấy số của ví dụ làm chuẩn. Con số 97 triệu ở trên chỉ là minh họa. Mỗi gia đình có thu nhập, nơi điều trị và thời gian nghỉ khác nhau.
Ghi quyền lợi từ trí nhớ hoặc tờ giới thiệu. Quyền lợi nào cũng đi cùng giới hạn, loại trừ và thời gian chờ. Ghi vế đầu mà bỏ vế sau là để khách hụt đúng lúc cần.
Dùng tổng số để thúc quyết định. Bảng này để khách nhìn rõ hơn, không phải để họ sợ hơn. Nếu khách xem xong thấy hoảng, hãy chậm lại.
Checklist để lưu lại
- ☐ Đã ghi giả định: bệnh kéo dài bao lâu, ai nghỉ, điều trị ở đâu
- ☐ Đã xem bản hợp đồng thật, không xem tờ giới thiệu
- ☐ Đã hỏi phần tự trả, hạn mức, loại trừ
- ☐ Đã tính chi phí trước và sau nằm viện, đi lại, ăn ở của người nhà
- ☐ Đã tính thu nhập người bệnh và người chăm sóc bị gián đoạn
- ☐ Đã tính thuốc và theo dõi dài hạn
- ☐ Đã ghi riêng cột dòng tiền ứng trước
- ☐ Đã hỏi giấy tờ BHYT và phúc lợi thực tế
- ☐ Đã nói rõ thời gian chờ và khái niệm bệnh có sẵn khi có liên quan
- ☐ Đã đưa bảng cho khách xem và để khách tự điều chỉnh giả định
Khi nào cần rà lại bảng
Rà lại khi thu nhập thay đổi, có thêm thành viên, khách đổi việc hoặc đổi phúc lợi, hợp đồng thay đổi, và sau mỗi biến cố sức khỏe trong gia đình. Không có biến cố nào thì mỗi năm một lần cũng đủ.
Đoạn lắng
Tôi tin rằng một bản kế hoạch có thể đúng từng dòng mà vẫn thiếu. Cái thiếu hiếm khi nằm ở phép tính. Nó nằm ở câu hỏi chưa ai hỏi: vì hỏi thì tốn thêm ít phút, và vì có những câu, hỏi ra rồi, cả hai bên đều phải ngồi lại với nó một lúc. Tôi nghĩ đó là chỗ khác nhau giữa một bản kế hoạch lập cho xong và một bản kế hoạch lập cho người ta. Không ai cần bạn dọa họ. Họ chỉ cần bạn đủ kiên nhẫn để hỏi hết bảy dòng, và đủ bình tĩnh để nghe câu trả lời.
Kết luận
Bước nhỏ nhất bạn có thể làm hôm nay: lấy một bảng kế hoạch bạn đã lập cho khách, thêm bảy dòng này vào và xem khoảng thiếu thay đổi ra sao. Nếu muốn nhìn lại nền tảng trước khi áp vào từng khách, phần gốc nằm ở bài Hub Quỹ Sức Khỏe trong tài chính cá nhân, nơi mọi khoản chi y tế được đặt vào cùng một khung.
Nguyễn Hoàng Khải
Làm đúng – Sống đúng
Cùng 6PLAN.vn
Kết nối với Khải