Nếu tuần sau bạn phải nằm viện vài ngày, trong tài khoản của bạn có bao nhiêu tiền chỉ dành cho việc đó?

Không phải tiền tiết kiệm chung. Không phải khoản đang chờ đóng tiền nhà. Là một khoản có tên, có chỗ riêng.

Nếu câu trả lời là “chưa có”, bài này viết cho bạn. Và bạn không phải người duy nhất đang đứng ở đó.

Có một lần tôi ngồi cộng lại một khoản chi mà trước giờ tôi chưa từng gọi tên. Mỗi lần đón con gái đi học về, tôi thường ghé mua bánh hoặc quà vặt cho con, vì thương. Cộng cả tháng lại, theo ước tính của tôi, gần một triệu đồng.

Không phải con số lớn. Điều làm tôi dừng lại là nó cứ lặp đi lặp lại, đều đặn, từ một thói quen xuất phát từ tình thương, và chưa bao giờ nằm trong một kế hoạch nào.

Tôi nhớ chuyện đó mỗi khi có người hỏi: lương 10 triệu thì lập Quỹ Sức Khỏe kiểu gì? Câu trả lời của tôi vẫn vậy: bằng đúng loại số tiền ấy. Nhỏ, đều, và có tên.

Câu trả lời nhanh

Nói thẳng nhé. Ở mức thu nhập 10 triệu, bạn có thể gom được khoảng 15 triệu đồng sau 24 tháng, bằng cách đi ba chặng: 300 nghìn mỗi tháng trong 3 tháng đầu, 500 nghìn mỗi tháng trong 9 tháng kế tiếp, rồi 800 nghìn mỗi tháng trong 12 tháng cuối.

15 triệu không đủ cho một đợt bệnh nặng, và bài này sẽ nói rõ phần còn thiếu nằm ở đâu. Nhưng đó là lớp đệm đầu tiên: nhiều khoản y tế nhỏ và vừa không còn là một cú hoảng, và bạn có chỗ đứng khi phải chờ các lớp bảo vệ khác vào cuộc.

Các con số này là ví dụ minh họa, không phải chuẩn cho mọi người. Số của bạn có thể thấp hơn hoặc cao hơn, và điều đó hoàn toàn ổn.

Cần chuẩn bị gì trước khi bắt đầu

Bốn thứ, làm được trong một buổi tối:

• Thu nhập thực nhận trung bình 3 tháng gần nhất. Dùng số thật đã vào tài khoản, không dùng số ghi trên hợp đồng.
• Chi tiêu thiết yếu của tháng tệ nhất. Tiền nhà, ăn uống, đi lại, nợ phải trả, phần gửi về cho gia đình. Lấy tháng tệ nhất chứ không phải tháng trung bình, vì kế hoạch phải sống được cả lúc khó.
• Danh sách những lớp bảo vệ bạn đang có. Thẻ bảo hiểm y tế, phúc lợi do công ty cấp, hợp đồng bảo hiểm cá nhân (nếu có). Chỉ cần ghi tên; chưa cần hiểu hết.
• Một tài khoản hoặc ví thứ hai, tách khỏi tiền tiêu hằng ngày. Đặt tên là “Sức khỏe”. Cái tên nghe nhỏ, nhưng nó giúp tiền đỡ bị tiêu nhầm.

Nếu tháng nào bạn cũng hụt, bước đầu tiên chưa phải Quỹ Sức Khỏe. Hãy nhìn lại dòng tiền trước rồi quay lại. Đó là đúng thứ tự, không phải thất bại.

Phương pháp: ba bậc thang, giữ vững mới lên bậc

Ý tưởng rất đơn giản. Thay vì chọn một con số đẹp rồi cố giữ, bạn đi từng bậc:

• Bậc 1: khoản nhỏ đến mức khó bỏ. Chọn số bạn vẫn chuyển được kể cả trong tháng tệ nhất. Với thu nhập 10 triệu, ví dụ là 300 nghìn.
• Bậc 2: tăng khi bậc 1 đã đều đặn. Không tăng vì hứng nhất thời; chỉ tăng khi khoản cũ đã thành thói quen.
• Bậc 3: tăng tiếp khi bậc 2 đã vững. Đây là bậc đưa quỹ về vùng có ý nghĩa.

Ba bậc trong bài tương ứng khoảng 3%, 5% và 8% thu nhập. Đây là mốc tham khảo để bạn có cái neo, không phải tỷ lệ bắt buộc. Thu nhập, người phụ thuộc và nghĩa vụ nợ của bạn mới quyết định con số.

Hướng dẫn từng bước

Bước 1. Tìm khoản của tháng tệ nhất. Mở sao kê 3 tháng gần nhất, tìm tháng bạn tiêu nhiều nhất và tự hỏi: tháng đó có chuyển nổi 300 nghìn sang tài khoản “Sức khỏe” không? Nếu không, thử 200 nghìn. Kế hoạch đổ vỡ ở tháng khó, không phải tháng dễ; chọn số theo tháng tệ nhất thì tháng nào cũng làm được.

Bước 2. Chuyển ngay ngày nhận lương. Đặt lệnh chuyển tự động vào đúng ngày lương về. Câu “tiết kiệm phần còn lại sau khi tiêu” nghe hợp lý nhưng gần như không bao giờ đủ, vì phần còn lại luôn ít hơn bạn tưởng. Hãy chuyển trước, rồi tiêu phần còn lại.

Bước 3. Chặng 1, tháng 1 đến tháng 3: giữ thói quen. Mà thật ra, mục tiêu của ba tháng này không phải số tiền. 900 nghìn đồng chưa làm bạn an tâm hơn bao nhiêu. Mục tiêu là chứng minh với chính mình rằng cái lệnh chuyển ấy chạy được, ba tháng liền.

Bước 4. Chặng 2, tháng 4 đến tháng 12: nâng lên 500 nghìn. Chặng dài nhất và dễ bỏ cuộc nhất, vì cảm giác mới mẻ đã hết mà thành quả chưa thấy. Tháng nào quá khó, hãy quay về 300 nghìn cho tháng đó rồi lên lại. Lùi một bậc không phải thất bại; bỏ hẳn mới là.

Bước 5. Chặng 3, tháng 13 đến tháng 24: nâng lên 800 nghìn. Quỹ lúc này đủ lớn để bạn nhìn nó nghiêm túc hơn. Cũng là lúc mở lại danh sách các lớp bảo vệ ở phần chuẩn bị, đọc kỹ từng lớp đỡ được gì và dừng ở đâu.

Bước 6. Đặt một quy tắc dùng quỹ. Quỹ này chỉ dùng cho chi phí y tế. Khi đã dùng, bạn nạp lại bằng đúng bậc đang đứng, không phải bậc cao nhất. Hãy viết quy tắc ấy vào ghi chú tài khoản, vì lúc cần tiền gấp bạn khó đủ bình tĩnh để nhớ.

Vì sao sức khỏe nên là quỹ đặt tên sớm, tôi đã viết kỹ hơn trong bài Rủi ro sức khỏe trong tài chính cá nhân. Còn nếu bạn muốn chia cả sáu quỹ cùng lúc ở mức lương này, bạn có thể đọc Cách xây 6 quỹ khi lương 10 triệu. Bài này chỉ đi sâu vào một quỹ.

Ví dụ có số liệu: một lộ trình 24 tháng

Case model, không phải người thật. Một bạn đi làm, thu nhập thực nhận 10 triệu đồng mỗi tháng, ổn định, chưa có người phụ thuộc, và chi thiết yếu cho phép chuyển 300 nghìn đồng ngay từ tháng đầu. Mọi số liệu bên dưới là giả định minh họa.

Giai đoạn	Số tiền mỗi tháng	Số tháng	Cộng dồn khi hết chặng
Chặng 1 (tháng 1–3)	300.000 đ	3	900.000 đ
Chặng 2 (tháng 4–12)	500.000 đ	9	5.400.000 đ
Chặng 3 (tháng 13–24)	800.000 đ	12	15.000.000 đ

Tổng sau 24 tháng: 15 triệu đồng, chưa tính thưởng hay khoản thu thêm. Nếu có thưởng hoặc Tết, bạn có thể cộng thêm một phần; đó là lựa chọn, không phải điều kiện.

Phép tính cố ý không cộng lãi, để giữ cho đơn giản và không hứa điều chưa chắc. Quỹ nên để ở đâu là câu chuyện của một bài khác.

Kết quả và khoảng thiếu

Sau 24 tháng bạn có 15 triệu. Giờ hãy đặt nó cạnh thực tế của bạn: lớp đệm này lo được gì, và không lo được gì?

Nó hợp với những khoản y tế nhỏ và vừa: một lần khám, thuốc, một đợt điều trị ngắn, phần tự trả thêm, hay khoản tạm ứng đầu tiên. Nó không đủ cho bệnh nặng hoặc điều trị kéo dài. Không quỹ nào ở mức thu nhập này đủ, và tôi không muốn bài viết làm bạn nghĩ khác.

Vậy phần còn lại nằm ở đâu? Nói thật với bạn nhé, thường là sự ghép lại của nhiều lớp. Ba lớp dưới đây đặt cạnh nhau theo cùng một bộ câu hỏi: tốn gì mỗi tháng, lấy ra nhanh không, chi trả đến đâu, và giới hạn là gì.

Lớp 1: tiếp tục lớn dần quỹ riêng

• Chi phí: chính là bậc bạn đang chuyển mỗi tháng.
• Lấy ra: nhanh, bạn tự quyết.
• Phạm vi: mọi chi phí y tế bạn muốn dùng, kể cả khoản không ai chi trả.
• Giới hạn: chỉ bằng số bạn đã gom. Ở mức thu nhập này, quỹ riêng không thể một mình gánh bệnh nặng.

Lớp 2: bảo hiểm y tế và phúc lợi bạn đang có

• Chi phí: tùy bạn tự đóng hay công ty đóng.
• Lấy ra: theo quy trình của cơ sở y tế và đơn vị chi trả, không phải tiền sẵn trong tay.
• Phạm vi: theo quy định của thẻ hoặc chính sách. Thường vẫn có phần bạn phải tự trả.
• Giới hạn: bảo hiểm y tế do Nhà nước thực hiện, mức chi trả phụ thuộc loại khám chữa bệnh và thẻ của bạn. Phúc lợi công ty thì gắn với việc bạn còn làm ở đó. Hãy đọc đúng văn bản của chính bạn.

Lớp 3: bảo hiểm sức khỏe hoặc bảo hiểm nhân thọ có quyền lợi y tế, mua riêng

• Chi phí: phí đóng đều đặn, phụ thuộc tuổi, quyền lợi và sản phẩm. Cần duy trì thì mới giữ được bảo vệ.
• Lấy ra: theo quy trình giải quyết quyền lợi, không phải khoản bạn rút được bất cứ lúc nào.
• Phạm vi: theo điều khoản của hợp đồng, kèm các loại trừ.
• Giới hạn: có thời gian chờ. Theo quy định chung hiện nay, thời gian chờ với bệnh không vượt quá 90 ngày và không áp dụng với tai nạn, nhưng sản phẩm cụ thể có thể khác nên cần đọc đúng hợp đồng. Bệnh có sẵn, tức bệnh đã được bác sĩ chẩn đoán hoặc điều trị trước ngày hợp đồng có hiệu lực, được xử lý riêng. Và việc kê khai sức khỏe phải trung thực, vì khai thiếu có thể làm hợp đồng khó dùng đúng lúc cần nhất. Ngoài ra, kể từ ngày nhận hợp đồng bạn có 21 ngày để xem xét lại; nếu hủy trong thời gian này, công ty hoàn phí, có thể khấu trừ chi phí hợp lý.

Quỹ riêng ở Lớp 1 chính là thứ đỡ bạn ở những chỗ Lớp 2 và Lớp 3 chưa vào cuộc: thời gian chờ, khoản loại trừ, phần tự chịu. Vì vậy ba lớp không loại trừ nhau, và không lớp nào “đúng” cho tất cả. Điều cần tránh là vay tiền để đóng phí, hoặc mua một lớp mà bạn không duy trì nổi.

Ba sai lầm khi áp dụng lộ trình này

1. Bắt đầu bằng một con số đẹp. Chọn ngay 1 triệu cho ra dáng, sang tháng thứ hai thì hụt, tháng thứ ba bỏ. Một con số nhỏ giữ được thắng một con số đẹp bỏ dở.

2. Cho quỹ “mượn tạm”. Tài khoản Sức khỏe nằm sát tài khoản tiêu dùng thì rất dễ thành chỗ rút khi cuối tháng thiếu. Một lần mượn tạm thường mở đường cho lần sau. Hãy để quỹ ở nơi cần thêm một bước mới rút được.

3. Dừng hẳn sau tháng khó, hoặc sau khi dùng quỹ. Dùng quỹ là đúng mục đích, không phải thất bại. Điều làm hỏng kế hoạch là không nạp lại.

Checklist để lưu lại

• ☐ Đã tính thu nhập thực nhận 3 tháng gần nhất
• ☐ Đã xác định chi thiết yếu của tháng tệ nhất
• ☐ Đã mở tài khoản hoặc ví riêng tên “Sức khỏe”
• ☐ Đã đặt lệnh chuyển tự động đúng ngày lương
• ☐ Số tiền bậc 1 là số giữ được kể cả tháng tệ nhất
• ☐ Đã ghi quy tắc dùng quỹ vào ghi chú tài khoản
• ☐ Đã ghi tên các lớp bảo vệ đang có (thẻ, phúc lợi, hợp đồng)
• ☐ Đã đặt nhắc nhở xét lên bậc, và lịch rà soát sau 12 tháng

Khi nào cần rà soát lại

Con số trong bài sẽ hết đúng khi hoàn cảnh đổi. Hãy xem lại khi thu nhập thay đổi (tăng lương, đổi việc, mất việc), khi có thêm người phụ thuộc, sau khi bạn dùng quỹ, khi phúc lợi hoặc thẻ bảo hiểm của bạn đổi, và dù không có gì đổi thì cũng ít nhất mỗi 12 tháng một lần.

Đoạn lắng

Tôi nghĩ nhiều người chần chừ lập Quỹ Sức Khỏe không phải vì thiếu tiền, mà vì con số nhỏ quá nên ngại bắt đầu.

Nhưng tiền bánh cho con mỗi ngày cũng nhỏ, và cộng lại vẫn thành một con số làm tôi dừng lại. Khoản nhỏ có sức nặng của sự lặp lại, theo cả hai chiều. Nó có thể rỉ đi mà không ai để ý, cũng có thể lớn dần mà không ai để ý.

Khác biệt chỉ nằm ở chỗ bạn đã đặt tên cho nó hay chưa.

Có lẽ cảm giác an tâm không đến từ một con số lớn. Nó đến từ việc biết mình đã bắt đầu, và biết rằng nếu ngày mai có chuyện, mình không phải bắt đầu từ số không.

Kết luận

Hôm nay bạn không cần xây xong quỹ. Chỉ cần một việc: mở tài khoản thứ hai, đặt tên “Sức khỏe”, và chọn bậc 1 của mình, con số mà ngay cả tháng tệ nhất bạn vẫn giữ được.

Khi muốn nhìn rộng hơn vì sao rủi ro sức khỏe là rủi ro tài chính cần tính đến sớm, mời bạn đọc tiếp bài tổng quan về rủi ro sức khỏe trong tài chính cá nhân, và đặt Quỹ Sức Khỏe vào bức tranh chung của hệ 6 Quỹ Cuộc Sống.

---

Nguyễn Hoàng Khải
Làm đúng – Sống đúng
Cùng 6PLAN.vn