Mở tài khoản riêng cho con: nên hay không? Cách tự quyết

Nếu bây giờ có ai hỏi “tiền dành cho con nhà bạn đang nằm ở đâu?”, bạn trả lời được trong mấy giây?

Có thể nó nằm trong một cuốn sổ đứng tên con. Có thể nó nằm lẫn trong thẻ của mẹ, cạnh tiền chợ và tiền điện. Cả ba cách đều đang có người dùng ổn. Điều khác nhau là đằng sau mỗi cách, hai vợ chồng có cùng một thỏa thuận hay không.

Tôi nhớ thời mới vào nghề, khi vợ tôi đang nghỉ thai sản và ngân sách trong nhà khá căng. Lúc ấy tôi vẫn quyết định dành một khoản tiền cho bảo hiểm. Vợ tôi nhìn khoản phí đó như một chi tiêu làm hụt đi cuộc sống hiện tại. Tôi nhìn nó như sự chuẩn bị cho tương lai. Không ai trong hai người sai, và chính vì vậy tôi thấy bí bách và cô đơn: chúng tôi đang nói hai ngôn ngữ tài chính khác nhau, còn tôi thì chưa biết cách nói sao cho cả hai cùng hiểu.

Một quyết định tài chính của gia đình cần mục tiêu chung, khả năng chi trả và sự đồng thuận của người cùng gánh ngân sách, trước khi cần đến một con số hay một sản phẩm nào. Chuyện cũ ấy không liên quan gì đến tài khoản của con. Nhưng mỗi lần có một khoản tiền được đặt riêng cho tương lai của con, tôi lại thấy đúng cái ngã ba cũ: một người nhìn là chuẩn bị, người kia nhìn là thiếu hụt. Vì vậy tôi bàn chuyện tài khoản riêng theo cách khác: không bắt đầu từ “mở ở ngân hàng nào”, mà từ “hai vợ chồng cần thống nhất những gì”.

Kết luận nhanh

Không có câu trả lời “nên” hay “không nên” chung cho mọi nhà. Câu trả lời phụ thuộc vào ba điều:

Khoản tiền này để làm gì, và con cần dùng vào khoảng năm nào?
Ai được quyết định rút hay dùng, và hai vợ chồng đã thống nhất điều đó chưa?
Nhà bạn cần một “hàng rào” thật để khỏi tiêu lẫn, hay chỉ cần ghi chép rõ ràng là đủ?

Nếu phải nói một điều tôi thấy khá chắc, thì đó là: tên đứng trên tài khoản quan trọng ít hơn tên của quy tắc. Một tài khoản riêng mà hai người chưa thống nhất quy tắc vẫn có thể thành chỗ tranh cãi. Còn một khoản tiền không tách riêng nhưng có quy tắc rõ ràng thì vẫn chạy được.

Năm tiêu chí để đặt ba cách lên cùng một bàn cân

Tôi chọn năm tiêu chí này vì đó là những chỗ gia đình hay bất đồng hoặc bất ngờ nhất:

Mục đích và mốc thời gian: khoản tiền dành cho việc gì, dự kiến dùng khi nào.
Quyền quyết định: ai được rút, ai được dùng, và đến lúc nào thì con tự quyết.
Đường lùi: nếu gia đình gặp năm khó khăn, có lấy ra được không, và lấy bằng cách nào.
Thủ tục và chi phí: điều kiện mở, phí và các ràng buộc. Phần này khác nhau theo độ tuổi của con và từng ngân hàng, nên bạn cần hỏi trực tiếp.
Hàng rào chống tiêu lẫn: việc dùng nhầm một khoản “của con” cho việc khác lúc ngặt khó đến mức nào.

Cách A: mở tài khoản hoặc sổ đứng tên con

Mục đích và mốc thời gian: rõ nhất. Tên con trên sổ biến câu “để dành cho con” thành một khoản có địa chỉ và có mốc cụ thể.
Quyền quyết định: về mặt tình cảm, khoản tiền đã đứng tên con thì khó còn gọi là “tiền nhà”. Còn ai được thao tác thay con và đến khi nào thì theo quy định của ngân hàng và pháp luật. Bài này không bàn thay phần đó, bạn hỏi ngân hàng trước khi mở.
Đường lùi: ít nhất trong ba cách. Rút ra để xoay xở việc nhà lúc ngặt có thể vướng thủ tục, và cũng khó nói với nhau hơn.
Thủ tục và chi phí: nhiều nhất. Điều kiện mở và các ràng buộc khác nhau theo độ tuổi của con và từng ngân hàng.
Hàng rào chống tiêu lẫn: cao nhất. Tiền đã mang tên con thì không dễ bị lẫn vào chi tiêu hằng ngày.

Cách B: giữ tên cha hoặc mẹ, nhưng tách riêng một tài khoản “quỹ của con”

Mục đích và mốc thời gian: rõ nếu bạn đặt tên và ghi mục đích ngay từ đầu. Nhưng đó chỉ là cam kết giữa hai vợ chồng, người ngoài nhìn vào không thấy.
Quyền quyết định: nằm ở người đứng tên, nên hai vợ chồng phải tự thỏa thuận với nhau: ai được rút, rút khi nào, cần ai đồng ý.
Đường lùi: nhiều hơn cách A. Nhưng chính vì dễ lấy ra nên cũng dễ bị “mượn tạm” rồi quên hoàn lại.
Thủ tục và chi phí: thường ít hơn, giống như mở thêm một tài khoản hay một sổ tiết kiệm cho người lớn.
Hàng rào chống tiêu lẫn: ở mức trung bình, phụ thuộc vào kỷ luật của hai người.

Cách C: không tách, để chung trong dòng tiền gia đình và ghi chép

Mục đích và mốc thời gian: dễ mờ nhất, trừ khi hai vợ chồng có một cuốn sổ hay một bảng ghi chép chung và cùng nhìn nó đều đặn.
Quyền quyết định: như mọi khoản tiền khác trong nhà, tức là hai người cùng quyết như mỗi ngày.
Đường lùi: nhiều nhất. Gặp tháng khó, tiền nào cũng dùng được ngay.
Thủ tục và chi phí: gần như không có.
Hàng rào chống tiêu lẫn: thấp nhất. Khoản “của con” lúc này chủ yếu tồn tại trong sổ ghi chép và lời hứa với nhau.

Bảng so sánh theo cùng năm tiêu chí

Tiêu chí	A: đứng tên con	B: tách riêng, tên cha mẹ	C: để chung, ghi chép
Mục đích và mốc thời gian	Rõ nhất, có tên con	Rõ nếu đặt tên và ghi mục đích	Dễ mờ, nằm trong sổ ghi chép
Quyền quyết định	Theo quy định ngân hàng và pháp luật; hỏi trước khi mở	Của người đứng tên; hai vợ chồng tự thỏa thuận	Như mọi khoản tiền chung
Đường lùi	Ít nhất	Nhiều, dễ bị “mượn tạm”	Nhiều nhất
Thủ tục và chi phí	Nhiều nhất; tùy độ tuổi của con và ngân hàng	Thường ít	Gần như không có
Hàng rào chống tiêu lẫn	Cao	Trung bình	Thấp

Nếu bạn muốn đặt chuyện tài khoản này vào bức tranh rộng hơn của việc nuôi con và tiền bạc, bài tổng quan Dạy con về tiền: nền tảng tài chính từ khi còn nhỏ là chỗ bắt đầu của cả chủ đề này.

Ai hợp với cách nào

Tôi mô tả bằng hoàn cảnh sống, không dán nhãn người cẩn thận hay người thoải mái.

Cách A hợp khi hai vợ chồng đã thống nhất mục tiêu và mốc cần tiền, dòng thu nhập đủ đều để ít phải rút lại. Cũng hợp khi nhà bạn từng thấy tiền “để dành cho con” bị tiêu mất lúc ngặt và muốn một hàng rào cứng hơn lời hứa.
Cách B hợp khi thu nhập lúc lên lúc xuống, hai vợ chồng cần giữ đường lùi, nhưng vẫn muốn một chỗ tách khỏi tiền chợ và tiền điện.
Cách C hợp khi con còn rất nhỏ, quỹ dự phòng của gia đình còn mỏng, và việc cần làm trước là có đủ số tháng sống khi mất thu nhập. Lúc đó, mở tài khoản riêng cho con là chuyện thứ hai, chưa phải chuyện đầu tiên.

Có thể kết hợp không

Thường là có, và nhiều nhà đi theo từng giai đoạn thay vì chọn một lần cho mãi mãi:

Khi con còn nhỏ và thu nhập chưa vững, giữ cách B hoặc C để còn đường lùi, đồng thời tập thói quen để dành đều tay.
Khi mục tiêu đã rõ hơn, ví dụ đã biết con sẽ vào cấp học nào và vào khoảng năm nào, chuyển một phần sang cách A để có hàng rào.
Khi con đủ lớn để hiểu, cho con nhìn thấy khoản của chính mình.

Dù chọn cách nào, tôi khuyên hai vợ chồng viết quy tắc ra một tờ giấy: nạp khi nào, ai được rút, rút trong trường hợp nào, và những trường hợp nào cần cả hai cùng đồng ý. Viết ra giúp hai người nói cùng một ngôn ngữ, đúng chỗ mà tôi từng thiếu.

Rủi ro, chi phí và giới hạn

Cả ba cách đều có phần không chắc chắn, và bài này không giấu điều đó.

Về quy định. Điều kiện mở tài khoản cho trẻ em, ai được thao tác thay con và đến khi nào, và việc xử lý khoản tiền khi con lớn đều có thể khác nhau theo từng ngân hàng và theo quy định hiện hành. Bài này không thay được việc hỏi trực tiếp ngân hàng, và nếu số tiền lớn thì nên hỏi thêm người am hiểu pháp lý.

Về công cụ để dành. Khi đã tách tiền ra, bạn còn phải chọn nơi để tiền nằm, và mỗi nơi có giới hạn riêng:

Gửi tiết kiệm: ổn định hơn, nhưng lãi suất thay đổi theo từng thời kỳ và có thể không theo kịp giá cả sau nhiều năm.
Quỹ và các kênh đầu tư: giá trị có thể lên xuống, không có gì bảo đảm kết quả cho riêng mục tiêu của bạn.
Bảo hiểm cho con: đây là một hợp đồng chứ không phải tài khoản đứng tên con. Cha mẹ thường là bên mua bảo hiểm, con là người được bảo hiểm, và con thuộc nhóm người mà bên mua có quyền lợi có thể được bảo hiểm. Kể từ ngày nhận hợp đồng, bên mua có 21 ngày để xem xét lại. Khi đến hạn đóng phí mà chưa đóng, bên mua có 60 ngày gia hạn. Quyền lợi, loại trừ và điều kiện cụ thể phụ thuộc vào hợp đồng bạn ký, và thông tin kê khai phải trung thực. Các mốc 21 ngày và 60 ngày là quy định của pháp luật kinh doanh bảo hiểm, không phải chính sách riêng của công ty nào. Hợp đồng đòi hỏi duy trì đóng phí nhiều năm, nên cần tính trước năm nào ngặt thì xoay xở ra sao.

Bài này không trả lời được: nên mở ở ngân hàng nào, nên nạp bao nhiêu mỗi tháng, hay các vấn đề pháp lý và thuế cụ thể của khoản tiền đứng tên con. Những câu đó cần số thật của gia đình bạn, cần hỏi đúng nơi có thẩm quyền, và cần cả hai vợ chồng có mặt.

Năm câu hỏi để hai vợ chồng tự quyết

Hãy ngồi cạnh nhau, mỗi người trả lời riêng ra giấy trước rồi mới so lại:

Khoản tiền này để làm gì cho con, và dự kiến dùng vào khoảng năm nào? Hai người cùng viết ra, không chỉ nói miệng.
Nếu một trong hai người mất thu nhập, nhà mình sống được bao nhiêu tháng mà không phải đụng vào khoản của con? (Nếu chưa đủ, quỹ dự phòng nên đi trước.)
Ai được quyết định rút hay dùng, và trong trường hợp nào cần cả hai cùng đồng ý?
Nếu có năm nhà mình ngặt, hai người chấp nhận cách nào: lấy tạm rồi hoàn lại, tạm ngừng nạp, hay tuyệt đối không đụng? Và cách nào thì không?
Khi con đủ lớn để tự quản lý, hai người muốn trao lại như thế nào và vào lúc nào? Con sẽ được biết về khoản này từ bao giờ?

Đoạn lắng

Sau câu chuyện cũ của vợ chồng mình, tôi hay nghĩ rằng thứ con nhìn thấy khi lớn lên có thể không phải là tờ sổ đứng tên mình. Mà là cách hai người lớn trong nhà nói chuyện với nhau về tiền: có ngồi lại không, có nghe nhau không, hay mỗi người một góc rồi im lặng. Một tài khoản riêng chỉ là một cái tên trên giấy. Còn một buổi tối hai vợ chồng cùng ngồi viết ra quy tắc cho khoản tiền ấy thì là một thói quen, và thói quen thì con thừa hưởng được. Có thể khoản để dành quý nhất cho con không nằm ở ngân hàng nào cả. Nó nằm ở chỗ con lớn lên trong một căn nhà mà chuyện tiền bạc được nói ra tử tế.

Kết luận

Bài này không nói bạn nên hay không nên mở, vì câu trả lời nằm ở hai vợ chồng, không nằm ở tôi. Thứ bạn mang đi là cách quyết: năm tiêu chí, ba cách đặt cạnh nhau và năm câu hỏi để hai người cùng trả lời. Mỗi khi con bước sang một mốc mới, hai người xem lại một lần.

Nếu muốn đọc tiếp, bạn có thể quay về chủ đề nền tảng tài chính cho con từ khi còn nhỏ để xem các bài cùng nhóm.

Còn nếu muốn nhìn rộng hơn, quỹ học vấn của con nằm trong hệ 6 Quỹ Cuộc Sống.

Nguyễn Hoàng Khải
Làm đúng – Sống đúng
Cùng 6PLAN.vn