Có một cảnh rất quen ở tuổi 25. Bạn đi làm được vài năm, lương về đều, xe chạy tốt, cả tuần chẳng có lý do gì để bước vào bệnh viện. Điện thoại có app ngân hàng, có app đầu tư, có đủ thứ app giảm giá đồ ăn. Chỉ không có một ngăn nào mang tên “tiền cho lúc mình ốm”.

Không phải vì bạn chủ quan. Ở tuổi này, sức khỏe giống như điện trong nhà: bật lên là có, nên chẳng ai nghĩ tới chuyện lập quỹ cho nó.

Câu trả lời nhanh

Có, nhưng là một quỹ rất nhỏ và rất đơn giản. Ở tuổi 25, bạn không cần một con số lớn, cũng không cần mua sản phẩm nào cả. Bạn cần một ngăn tiền có tên, và biết rõ mình đang có gì phía sau lưng nếu lỡ phải điều trị.

Bốn câu hỏi bên dưới sẽ giúp bạn tự biết mình đang đứng ở đâu. Không có đáp án đúng chung cho mọi người, chỉ có đáp án đúng với hoàn cảnh của bạn.

Quỹ Sức Khỏe là gì, và vì sao nên nghĩ tới nó sớm

Quỹ Sức Khỏe là khoản tiền dành riêng cho chi phí y tế: khám, điều trị, thuốc men, và cả phần thu nhập bị hụt nếu bạn phải nghỉ làm để chữa. Đây là một trong sáu quỹ của hệ 6 Quỹ Cuộc Sống mà 6PLAN dùng để nhìn tiền bạc: Sức Khỏe, Dự Phòng, Học Vấn, Hưu Trí, Di Sản và Đầu Tư.

Lý do nên nghĩ tới nó sớm nằm ở một điểm: chi phí y tế là khoản khó đoán nhất về thời điểm. Bạn có thể lên kế hoạch cho học phí, cho chuyến đi, cho cái laptop mới. Nhưng không ai hẹn trước được ngày mình phải nằm viện. Khoản chi không báo trước thì cần một chỗ để tiền chờ sẵn.

Mà thật ra, Quỹ Sức Khỏe không đồng nghĩa với việc phải mua một sản phẩm bảo hiểm nào. Nó chỉ là cách bạn quyết định tiền cho lúc ốm sẽ đến từ những nguồn nào. Có thể là tiền để riêng, có thể là các loại bảo hiểm, thường là một phần của cả hai.

Còn nó khác Quỹ Dự Phòng ở đâu, và nên gộp hay tách hai quỹ này, là chuyện của một bài khác. Với người mới bắt đầu, việc đầu tiên chỉ là nhìn thấy khoản này.

Một ví dụ để thấy phép tính

Đây là tình huống giả định, không phải người thật, và các con số chỉ để minh họa phép tính, không phải bảng giá viện phí. Bạn thay bằng số của mình nhé.

Một bạn 25 tuổi, thu nhập 12 triệu đồng một tháng, thuê phòng ở một mình. Giả sử có một đợt điều trị ngắn ngày mà phần bạn phải tự trả là 6 triệu đồng.

Nếu chưa có ngăn tiền nào cho việc này, 6 triệu đó sẽ lấy từ chỗ khác: phần dành cho tiền nhà tháng sau, khoản đang để dành cho việc khác, hoặc quẹt thẻ rồi trả dần. Không ai chết vì chuyện đó. Nhưng một việc không hẹn trước đã kéo theo ba việc khác lệch đi.

Bây giờ thử bắt đầu nhỏ: mỗi tháng để riêng 300.000 đồng. Sau 20 tháng, ngăn tiền này có 6 triệu. Nếu 300.000 đồng vẫn nặng với tháng của bạn, 100.000 đồng cũng là một cách bắt đầu hợp lệ. Cái quan trọng là ngăn tiền đã có tên, và bạn đã nhìn thấy nó.

Bốn câu hỏi bạn có thể tự trả lời trong 10 phút

Mở ghi chú trong điện thoại và viết câu trả lời thật, không ai chấm điểm.

Câu 1. Nếu tuần sau phải điều trị một đợt, khoản tiền đầu tiên lấy từ đâu?

Hãy nghĩ tới một khoản bằng khoảng nửa tháng thu nhập của bạn. Câu trả lời thường rơi vào ba nhóm: có sẵn một ngăn tiền riêng, phải lấy từ tiền đang dành cho việc khác, hoặc phải vay mượn, dùng thẻ.

Không nhóm nào đáng xấu hổ. Nhóm nào cũng chỉ cho bạn một điều: khoảng cách giữa hiện tại và lúc bạn thấy yên tâm.

Câu 2. Phía sau lưng tôi đang có gì, và nó chi trả tới đâu?

Hãy liệt kê những gì bạn đang có: thẻ bảo hiểm y tế, bảo hiểm do công ty mua cho nhân viên (nếu có), bảo hiểm cá nhân (nếu có), và tiền tiết kiệm. Rồi tự hỏi từng thứ: nó chi trả cho việc gì, không chi trả cho việc gì, và còn hiệu lực khi tôi đổi việc không?

Có một điều nhiều người chưa để ý: bảo hiểm y tế nhà nước và bảo hiểm kinh doanh thuộc hai khung pháp lý khác nhau. Luật Kinh doanh Bảo hiểm không áp dụng cho bảo hiểm y tế. Vì vậy đừng mặc định thứ này thay được thứ kia. Cách duy nhất để biết là mở từng thứ ra đọc phần phạm vi và phần loại trừ.

Mỗi nguồn đều có giới hạn riêng, và nên được nhìn ngang hàng như nhau:

• Tiền để riêng: linh hoạt nhất, nhưng chỉ có bấy nhiêu, và rất dễ bị rút ra tiêu việc khác.
• Bảo hiểm y tế nhà nước: phạm vi chi trả theo quy định riêng, bạn nên tự kiểm tra thẻ của mình chứ không đoán.
• Bảo hiểm của công ty: thường tiện, nhưng nên hỏi rõ bộ phận nhân sự quyền lợi còn không khi bạn nghỉ hoặc chuyển chỗ làm.
• Bảo hiểm cá nhân: có thể chủ động hơn, nhưng đi kèm điều kiện. Với các trường hợp bệnh, thời gian chờ theo quy định không vượt quá 90 ngày kể từ ngày bắt đầu thời hạn bảo hiểm; riêng tai nạn thì không áp dụng thời gian chờ. Bệnh đã được bác sĩ chẩn đoán hoặc điều trị trước ngày hợp đồng có hiệu lực được gọi là bệnh có sẵn, và việc có được nhận bảo hiểm, với điều kiện gì, phụ thuộc vào thông tin bạn kê khai và quá trình thẩm định. Ngoài ra còn có phí, có các điều khoản loại trừ, và nguyên tắc trung thực hai chiều: bạn khai đúng sức khỏe của mình, công ty giải thích rõ điều khoản cho bạn.

Muốn hiểu vì sao rủi ro sức khỏe lại âm thầm làm lệch cả kế hoạch tài chính, bạn có thể đọc thêm trong bài Rủi ro sức khỏe trong tài chính cá nhân, nơi 6PLAN nhìn Quỹ Sức Khỏe ở góc rộng hơn.

Câu 3. Có ai đang trông vào thu nhập của tôi, hoặc tôi đang trông vào ai, nếu phải nghỉ làm một thời gian?

Chi phí khi ốm không chỉ là viện phí. Còn có phần thu nhập hụt đi trong những ngày không đi làm. Một người sống một mình, thuê trọ, khác với một người hằng tháng gửi tiền về cho cha mẹ. Nếu bạn nằm ở nhóm sau, một tháng nghỉ làm ảnh hưởng tới hai nơi, không chỉ một.

Câu hỏi này không để bạn lo thêm. Nó giúp bạn biết quỹ của mình cần tính cả phần “tiền ăn ở trong lúc nghỉ”, chứ không chỉ tiền thuốc.

Câu 4. Tôi bắt đầu với số tiền nào mà vẫn giữ được cả những tháng thu nhập giảm?

Bạn sẽ gặp nhiều con số “chuẩn” trên mạng, kiểu phải để dành bao nhiêu phần trăm thu nhập. Tôi không dùng con số cố định, vì nó bỏ qua tiền nhà của bạn, nợ của bạn, người phụ thuộc vào bạn và khả năng bạn giữ được kế hoạch.

Tôi hỏi một câu đơn giản hơn: số tiền nào bạn vẫn để riêng được ở tháng thứ sáu, kể cả khi tháng đó lương về chậm? Con số đó mới là con số của bạn. Một khoản bạn gần như không nhận ra khi bị trừ thường bền hơn một khoản đẹp nhưng phải gồng.

Và nếu tháng nào bạn cũng thiếu cho những khoản thiết yếu, hay đang còn một khoản nợ cần xử lý gấp, thì việc đầu tiên là lo chuyện đó. Quỹ Sức Khỏe có thể chờ. Chờ không phải là có lỗi.

Khi nào câu trả lời cho thấy bạn đang có khoảng thiếu

Đọc lại những gì vừa viết. Có ba dấu hiệu đáng để ý:

Câu 1 của bạn là “chắc phải vay” hoặc “quẹt thẻ”. Điều này cho thấy một khoản chi bất ngờ sẽ đi thẳng vào nợ, và nợ thì kéo dài hơn nhiều so với đợt điều trị.

Bạn không biết thẻ bảo hiểm của mình chi trả tới đâu. Có thứ phía sau lưng nhưng chưa từng đọc nghĩa là bạn chưa biết nó có đủ hay không. Đây thường là khoảng thiếu dễ lấp nhất, chỉ cần mở ra đọc.

Có người phụ thuộc vào thu nhập của bạn mà chưa có ngăn tiền nào cho việc ốm đau. Khi trách nhiệm không chỉ của riêng bạn, khoản dự phòng cũng nên nghĩ rộng hơn một chút.

Bạn không cần có đủ cả ba dấu hiệu để bắt đầu. Có một cái cũng đủ để làm bước nhỏ đầu tiên.

Ba hiểu lầm thường gặp ở tuổi 25

“Mình còn trẻ, ít ốm, chưa cần.” Trẻ làm xác suất thấp đi, không làm nó bằng không. Và chuyện cần chuẩn bị không phải vì chắc chắn sẽ ốm, mà vì khi cần thì không còn thời gian để chuẩn bị. Một ngăn tiền nhỏ bây giờ rẻ hơn rất nhiều so với việc đi vay lúc cấp bách.

“Đã có thẻ bảo hiểm y tế rồi, vậy là đủ.” Có thể đủ, có thể chưa. Điểm mấu chốt là bạn chưa kiểm tra thì chưa biết. Coi nó là điểm khởi đầu của câu hỏi, không phải câu trả lời.

“Lập Quỹ Sức Khỏe nghĩa là phải đi mua bảo hiểm ngay.” Không. Bảo hiểm cá nhân là một lựa chọn trong số các nguồn, có điều kiện riêng như bên trên. Nếu một lúc nào đó bạn cân nhắc, quy định cho bạn 21 ngày kể từ ngày nhận hợp đồng để xem xét lại; nếu bạn yêu cầu hủy trong thời gian đó, công ty hoàn lại phí đã đóng, có khấu trừ chi phí hợp lý nếu có. Đây là quy định của Luật Kinh doanh Bảo hiểm, không phải chính sách riêng của công ty nào. Nhưng quyết định đó là của bạn, và bạn có quyền đi chậm.

Việc nên làm trong tuần này

1. Dành 10 phút viết câu trả lời cho bốn câu hỏi ở trên, ngay trong ghi chú điện thoại.
2. Tìm thẻ hoặc giấy tờ bảo hiểm bạn đang có, đọc riêng hai phần: phạm vi chi trả và những trường hợp không chi trả.
3. Đặt tên một ngăn tiền là “Sức khỏe” với số tiền nhỏ nhất bạn giữ được. Chưa cần mua thêm gì.

Đoạn lắng

Tôi nghĩ có một kiểu trưởng thành rất lặng lẽ: không phải kiếm được nhiều hơn, mà là bắt đầu biết mình đang dựa vào những gì.

Ở tuổi 25, hầu hết chúng ta dựa vào sức khỏe mà không hề gọi tên nó. Nó cứ ở đó, cho tới một ngày nào đó nó nhắc ta nhớ. Có lẽ lập Quỹ Sức Khỏe sớm không phải để sợ ngày đó, mà để biết ơn những ngày chưa có chuyện gì, bằng một việc rất nhỏ: để dành một chút cho chính mình của sau này.

Kết luận

Quay lại câu hỏi ban đầu: 25 tuổi có cần Quỹ Sức Khỏe chưa? Theo tôi là có, nhưng cần ở dạng nhỏ và vừa sức. Bốn câu hỏi trên không đòi bạn làm thêm bất cứ điều gì, chỉ đòi bạn nhìn rõ mình đang đứng ở đâu. Bạn có thể quay lại tự trả lời lại sau ba hoặc sáu tháng, khi công việc hoặc hoàn cảnh thay đổi.

Nếu muốn nhìn Quỹ Sức Khỏe trong bức tranh lớn hơn, bạn có thể đọc tiếp bài tổng quan về rủi ro sức khỏe trong tài chính cá nhân, hoặc xem cách sáu quỹ nối với nhau trong hệ 6 Quỹ Cuộc Sống.

---

Nguyễn Hoàng Khải
Làm đúng – Sống đúng
Cùng 6PLAN.vn