Năm học 2025–2026, học phí đại học ở Việt Nam phổ biến trong khoảng 15–40 triệu đồng một năm. Nhiều trường tăng khoảng 10% so với năm trước.

Giờ thử lấy con số giữa — 30 triệu một năm — và đẩy nó đi 18 năm, với mức tăng thận trọng 5% mỗi năm (thấp hơn hẳn mức tăng thực tế đang diễn ra).

Năm đầu tiên con bạn vào đại học: khoảng 72 triệu. Bốn năm học: khoảng 311 triệu.

Đó là kịch bản nhẹ nhàng. Nếu học phí tăng 7% một năm — vẫn thấp hơn mức 10% của năm nay — con số bốn năm là 450 triệu.

Tôi để con số đó ở đây một lúc. Vì hầu hết chúng ta, khi nghĩ đến quỹ giáo dục cho con, đều đang tính theo mức học phí của hôm nay.

Bắt đầu từ khi nào — câu hỏi quan trọng hơn “bao nhiêu mỗi tháng”

Ngồi làm việc với hàng trăm gia đình, câu tôi nghe nhiều nhất khi nói đến quỹ giáo dục cho con là: “Vậy mỗi tháng để dành bao nhiêu là đủ?”

Câu hỏi này hợp lý. Nhưng nó thường được hỏi trước một câu quan trọng hơn: bắt đầu từ khi nào?

Và hai câu này không độc lập với nhau. Câu trả lời cho câu thứ nhất phụ thuộc gần như hoàn toàn vào câu thứ hai.

Thử lấy cùng một đích: 500 triệu cho con, giả định quỹ sinh lời trung bình 7% mỗi năm.

• Bắt đầu khi con mới sinh — còn 18 năm: khoảng 1,16 triệu/tháng. Tổng số tiền bạn thật sự bỏ ra: 251 triệu.
• Bắt đầu khi con 8 tuổi — còn 10 năm: khoảng 2,89 triệu/tháng. Tổng bỏ ra: 347 triệu.
• Bắt đầu khi con 13 tuổi — còn 5 năm: khoảng 6,98 triệu/tháng. Tổng bỏ ra: 419 triệu.

Cùng một đích đến. Nhưng người bắt đầu muộn 13 năm phải móc thêm 168 triệu từ túi mình — và gánh một áp lực hàng tháng gấp sáu lần.

Phần chênh lệch đó không đi đâu cả. Nó là phần lẽ ra thời gian đã làm giúp bạn.

Chuyện cái bánh 1 triệu đồng mỗi tháng

Mà thật ra, con số 1,16 triệu một tháng nghe thì lớn — cho đến khi bạn nhìn kỹ vào chi tiêu của chính mình.

Tôi có một chuyện thế này.

Mỗi lần đón con gái đi học về, bé hay đòi mua bánh. Vì thương nên tôi hay chiều — mua. Chuyện nhỏ, mỗi lần vài chục nghìn, không đáng để nghĩ.

Một tháng sau, tôi ngồi nhẩm lại. Cộng hết bánh trái, quà vặt, mấy món lặt vặt mua cho con dọc đường — gần một triệu đồng.

Tôi ngồi im một lúc.

Không phải vì tiếc tiền. Một triệu đồng cho con, tôi không tiếc. Cái làm tôi ngồi im là nhận ra: khoản tiền đó — đúng bằng khoản tôi cần để dành mỗi tháng cho quỹ học của con — đã chảy đi mà tôi không hề biết. Suốt bao nhiêu tháng rồi.

Chi tiêu cảm xúc không bao giờ cảm thấy lớn. Vì nó nhỏ từng lần. Nhưng cộng theo tháng, theo năm, nó lớn hơn mình tưởng rất nhiều.

Và điều làm tôi nghĩ nhiều hơn cả tiền: mỗi ngày mua bánh cho con như vậy, tôi đang dạy bé bài học tài chính gì?

Không biết bạn có từng ngồi cộng lại những khoản nhỏ như vậy chưa. Nếu chưa, tôi khuyên bạn thử một tháng. Không phải để cắt bỏ chúng — mà để biết mình đang có bao nhiêu dư địa mà không hề hay.

Câu chuyện này nằm trong một bức tranh lớn hơn: quỹ giáo dục chỉ là một trong sáu quỹ mà một gia đình trưởng thành cần có. Nếu bạn muốn hiểu cả hệ thống trước khi bắt tay vào một quỹ cụ thể, tôi có viết riêng về 6 Quỹ Cuộc Đời và cách chúng vận hành cùng nhau.

Thời gian làm phần lớn công việc — không phải thu nhập của bạn

Đây là điều tôi muốn bạn nhớ nhất từ bài này.

Trong ví dụ 500 triệu ở trên, người bắt đầu từ lúc con mới sinh chỉ bỏ ra 251 triệu tiền túi. Gần một nửa con số đích không đến từ thu nhập của họ — nó đến từ 18 năm.

Người bắt đầu muộn không có 18 năm đó. Nên họ phải bù bằng thứ duy nhất còn lại: tiền của chính mình, và nhiều hơn.

Đây là chỗ mà nhiều cha mẹ hiểu ngược. Chúng ta thường nghĩ: “Đợi khi nào thu nhập tốt hơn rồi tính.” Nghe rất hợp lý. Nhưng trong bài toán quỹ giáo dục, chờ thu nhập tăng thường đắt hơn là bắt đầu ngay với số nhỏ.

Vì thu nhập có thể tăng. Thời gian thì chỉ đi một chiều.

Nói thật với bạn nhé — tôi không nghĩ có gia đình nào thật sự “không đủ khả năng” bắt đầu quỹ giáo dục cho con. Tôi nghĩ phần lớn chỉ đang chờ một con số đẹp. Chờ đến khi để dành được 3 triệu một tháng thay vì 500 nghìn. Và trong lúc chờ, năm tháng cứ trôi.

Năm trăm nghìn một tháng, bắt đầu từ khi con mới sinh, với giả định 7%/năm, sau 18 năm là khoảng 215 triệu. Không đủ cho toàn bộ đại học. Nhưng nó là 215 triệu mà người chờ đợi không có.

Ba bước mở quỹ học vấn cho con — làm được ngay tuần này

Tôi không thích những lời khuyên chung chung. Nên đây là ba việc rất cụ thể.

Một — chốt một con số đích thô, không cần chính xác.

Bạn không cần biết chính xác con mình sẽ học ngành gì, trường nào, trong nước hay nước ngoài. Không ai biết được điều đó khi con còn nhỏ. Bạn chỉ cần một con số để hướng tới.

Cách tính thô: lấy học phí trung bình hiện tại của loại trường bạn nhắm đến, nhân đôi cho 15–18 năm nữa (tương đương mức tăng khoảng 4–5%/năm), rồi nhân với 4 năm học. Cộng thêm khoảng 30–40% cho sinh hoạt phí. Ra một con số. Đó là đích.

Đích sai vẫn tốt hơn không có đích. Bạn sẽ điều chỉnh nó mỗi năm.

Hai — chia ngược ra thành con số hàng tháng, rồi cắt đôi nếu thấy nặng.

Nếu con số hàng tháng làm bạn thấy ngộp và muốn gác lại — hãy lấy một nửa. Rồi bắt đầu.

Một quỹ chạy ở mức 50% còn hơn một quỹ hoàn hảo chưa bao giờ mở. Bạn có thể nâng dần khi thu nhập tăng. Cái bạn không lấy lại được là những tháng đã trôi qua mà không đóng gì.

Ba — tách nó ra khỏi tài khoản chi tiêu chính, và làm cho nó tự động.

Đây là bước quyết định quỹ này sống hay chết. Tiền nằm chung tài khoản sinh hoạt sẽ bị tiêu — không phải vì bạn thiếu kỷ luật, mà vì cuộc sống luôn có việc gấp hơn.

Quỹ giáo dục phải nằm ở một chỗ riêng, được trích tự động ngay sau ngày nhận lương, và khó rút. Cái “khó rút” đó không phải bất tiện — nó chính là tính năng.

Và một nguyên tắc tôi nói với mọi gia đình: quỹ giáo dục không phải quỹ dự phòng. Nếu tháng nào đó nhà có việc gấp mà bạn phải rút từ quỹ học của con, vấn đề không nằm ở quỹ giáo dục — mà là bạn chưa có quỹ dự phòng đủ. Hai quỹ này giải quyết hai bài toán khác nhau, và không thay thế được cho nhau.

Thứ bạn thật sự đang xây

Có một điều tôi hay nghĩ, mỗi lần ngồi làm kế hoạch tài chính cho một gia đình có con nhỏ.

Số tiền trong quỹ giáo dục, đến ngày con vào đại học, sẽ được tiêu hết. Nó không ở lại.

Nhưng có một thứ ở lại: 18 năm bạn đều đặn để dành cho con — con nhìn thấy. Không cần bạn giảng giải gì về tiền bạc. Chỉ cần bé lớn lên trong một gia đình mà việc chuẩn bị trước là chuyện bình thường.

Đó có thể là phần giá trị nhất của quỹ này. Và nó không nằm trong con số nào cả.

Nếu bạn đang bắt đầu và muốn nhìn bức tranh đầy đủ — quỹ giáo dục nằm ở đâu, ưu tiên sau quỹ nào, chia tỷ lệ ra sao — hệ thống 6 Quỹ Cuộc Đời là chỗ nên đọc tiếp.

---

Không có thời điểm hoàn hảo để mở quỹ giáo dục cho con. Chỉ có thời điểm sớm hơn và muộn hơn.

Và trong bài toán này, sớm hơn không phải là giỏi hơn. Chỉ là ít phải gồng hơn về sau.