Câu hỏi “Quỹ Sức Khỏe nên có bao nhiêu tiền” lần đầu đến với tôi không phải dưới dạng một con số. Nó đến dưới dạng một cuộc nói chuyện khó với vợ.
Thời mới vào nghề, thu nhập của tôi khoảng 12 triệu đồng mỗi tháng. Vợ tôi đang nghỉ thai sản, ngân sách cả nhà căng. Vậy mà tôi vẫn quyết định dành một khoản tiền cho bảo hiểm.
Với vợ tôi, khoản đó làm thiếu hụt hiện tại. Với tôi, đó là sự chuẩn bị cho tương lai. Hai cách nhìn đều có lý, nhưng lúc ấy tôi chưa biết cách trao đổi để hai người cùng hiểu. Cảm giác bí bách ấy không đến từ chuyện ai sai ai đúng. Nó đến từ việc hai người đang nói hai thứ tiếng tài chính khác nhau.
Làm nghề này một thời gian, tôi thấy cảnh đó không hiếm. Nhiều cặp vợ chồng không bất đồng về tiền. Họ chỉ chưa có một con số chung để cùng nhìn vào.
Câu trả lời nhanh
Nói thẳng nhé: không có một con số đúng cho mọi nhà, nhưng có một cách tính cho từng nhà.
Quỹ Sức Khỏe = chi phí y tế thường xuyên trong 12 tháng + phần gia đình tự chịu khi có một đợt điều trị lớn + thu nhập có nguy cơ mất trong thời gian nghỉ điều trị hoặc chăm sóc.
Các hệ số trong bài (3%, 1 tháng, 2 tháng) là giả định minh họa của riêng bài viết này, không phải định mức đã được kiểm chứng. Với bộ giả định đó, ví dụ bên dưới ra khoảng 2,4 tháng thu nhập của cả hộ. Hãy xem nó là điểm để đối chiếu, rồi thay bằng số thật của nhà bạn.
Quỹ Sức Khỏe là gì, và vì sao con số của nhà khác không dùng được cho nhà bạn
Quỹ Sức Khỏe là một trong sáu quỹ của hệ 6 Quỹ Cuộc Sống. Đó là khoản tiền đặt riêng cho chi phí y tế của gia đình, tách khỏi tiền sinh hoạt hằng tháng.
Vì sao “bao nhiêu” khó trả lời bằng một con số? Vì ba thứ khác nhau khá nhiều giữa các nhà: mức chi y tế đều đặn (nhà có con nhỏ hoặc cha mẹ lớn tuổi thường chi nhiều hơn), những lớp khác đã đỡ được gì (thẻ bảo hiểm y tế, bảo hiểm sức khỏe nếu có, phúc lợi công ty), và ai là người cần điều trị (người trụ cột nghỉ làm khác với người phụ nghỉ làm). Vì vậy tôi chia con số thành ba phần để bạn tự điền.
Phần A: chi phí y tế thường xuyên. Khám định kỳ, thuốc dùng đều, nha khoa, tiêm ngừa, phần bạn trả thêm mỗi lần đi khám. Hãy ưu tiên số chi thực tế của 12 tháng gần nhất. Nếu chưa ghi chép, bạn cần một khoản ước tính ban đầu; trong bài tôi minh họa bằng 3% thu nhập năm của cả hộ.
Phần B: phần tự chịu của một đợt điều trị lớn. Không phải cả hóa đơn, chỉ phần còn lại sau khi các lớp khác đã đỡ. Cách tính đúng là đi từ một kịch bản điều trị, rồi trừ đi quyền lợi từ thẻ BHYT, từ hợp đồng bảo hiểm bạn đang có (nếu có), và cân với khả năng chi trả của gia đình. Khi chưa có đủ dữ kiện, tôi minh họa bằng 1 đến 2 tháng thu nhập cả hộ.
Phần C: thu nhập thiếu hụt. Là phần thu nhập thực sự có nguy cơ mất đi trong thời gian người bệnh nghỉ điều trị hoặc người nhà nghỉ chăm sóc. Trong bài tôi minh họa bằng 2 tháng.
Mỗi rủi ro có thể được nhiều nguồn tài chính hỗ trợ, nhưng cùng một khoản chi chỉ nên được tính một lần trong tổng nhu cầu dự phòng.
Nguyên tắc này đặc biệt quan trọng ở phần C, nơi Quỹ Sức Khỏe chạm vào Quỹ Khẩn Cấp. Cả hai quỹ đều có thể được dùng để bù thu nhập bị gián đoạn. Nếu bạn tính khoản thiếu hụt đó vào cả hai, mục tiêu tiết kiệm sẽ bị phóng đại. Hãy chọn một: hoặc Quỹ Khẩn Cấp gánh phần C và Quỹ Sức Khỏe chỉ giữ A và B, hoặc ngược lại. Điều quan trọng là hai vợ chồng biết rõ tiền của phần C đang nằm ở hũ nào.
Công thức này áp vào nhà bạn ra sao
Cùng một công thức nhưng phần nặng nhẹ khác nhau tùy hoàn cảnh:
Hai nguồn thu nhập ngang nhau. Một người nghỉ thì còn một nguồn, nên phần C nhẹ hơn. Phần A và B quyết định con số.
Một nguồn thu nhập chính, người còn lại ở nhà chăm con. Phần C nặng nhất, vì người trụ cột nghỉ làm nghĩa là gần như mất hết thu nhập của cả nhà trong thời gian đó.
Nhà đang trả khoản vay lớn mỗi tháng. Khoản trả vẫn đến hạn khi thu nhập chậm lại, nên phần C cần tính thận trọng hơn.
Nếu bạn muốn nhìn rộng hơn vì sao chi phí y tế là một rủi ro tài chính chứ không chỉ là chuyện sức khỏe, bài Rủi ro sức khỏe trong tài chính cá nhân là chỗ nên đọc tiếp.
Hai ví dụ có số và một bảng để bạn tự điền
Case model, không phải người thật. Gia đình giả định gồm hai vợ chồng và một con nhỏ, thu nhập cả hộ 35 triệu đồng mỗi tháng (420 triệu đồng mỗi năm), trong đó người trụ cột tạo ra khoảng một nửa. Mọi hệ số bên dưới là giả định minh họa.
Ví dụ 1: dùng mức B mặc định.
| Phần | Cách tính | Kết quả |
|---|---|---|
| A. Chi phí y tế thường xuyên | 3% × 420 triệu | 12,6 triệu |
| B. Phần tự chịu một đợt điều trị lớn | 1 tháng thu nhập cả hộ | 35 triệu |
| C. Thu nhập thiếu hụt | 2 tháng × 17,5 triệu | 35 triệu |
| Tổng | 82,6 triệu, khoảng 2,4 tháng thu nhập cả hộ |
Con số 2,4 tháng là kết quả của bộ giả định này, không phải chuẩn chung cho các gia đình.
Ví dụ 2: tính B từ kịch bản. Giả sử kịch bản điều trị tốn 60 triệu và các lớp khác (BHYT, bảo hiểm nếu có) đỡ được 70%. Phần tự chịu chỉ còn 18 triệu. Tổng thành 12,6 + 18 + 35 = 65,6 triệu, khoảng 1,9 tháng thu nhập. Nếu các lớp khác đỡ ít hơn, B lớn lên và tổng cũng lớn theo. Tỷ lệ đỡ thật phải đọc trên thẻ và hợp đồng của chính bạn.
Một con số như 82,6 triệu nghe là nhiều, nên đừng cố đạt trong một lần. Nếu mỗi tháng nhà này tách được 1,5 triệu (hơn 4% thu nhập cả hộ), họ cần khoảng 23 tháng để chạm mốc đầu tiên là 35 triệu, tức một tháng thu nhập. Đó mới là mốc đầu, chưa phải thời gian hoàn thành cả quỹ. Nếu tháng nào cũng sát, 500 nghìn đồng vẫn là một khởi đầu thật.
Bảng tự điền cho nhà bạn:
| Dòng | Nội dung | Số của nhà bạn |
|---|---|---|
| 1 | Thu nhập cả hộ mỗi tháng | |
| 2 | A: chi y tế thực tế 12 tháng gần nhất | |
| 3 | B: chi phí kịch bản điều trị trừ phần các lớp khác đỡ | |
| 4 | C: thu nhập có nguy cơ mất mỗi tháng × số tháng nghỉ | |
| 5 | Tổng nhu cầu (dòng 2 + 3 + 4) | |
| 6 | Đã có sẵn (ở Quỹ Sức Khỏe hoặc Quỹ Khẩn Cấp, chỉ tính một lần) | |
| 7 | Còn thiếu (dòng 5 trừ dòng 6) |
Bốn dấu hiệu gia đình bạn đang có khoảng thiếu
1. Hai vợ chồng trả lời khác nhau (hoặc không trả lời được) câu: “Tuần sau có người nhập viện thì tiền lấy ở đâu?” Vì khi đó nhà chưa có hũ nào được gắn tên cho việc này. Lúc gấp, tiền sẽ bị lấy từ chỗ gần nhất, thường là chỗ đang dành cho việc khác.
2. Bạn không biết 12 tháng qua nhà mình chi bao nhiêu cho y tế. Vì mỗi khoản nhỏ nằm rải rác ở hiệu thuốc, phòng khám, ví điện tử, và không ai cộng lại. Không có phần A thật thì mọi con số khác đều là đoán.
3. Hai vợ chồng chưa từng nói với nhau: “Phần tối đa nhà mình chịu được là bao nhiêu?” Như chuyện đầu bài, khi không có con số chung, mỗi người sẽ dùng cảm giác của mình để quyết định.
4. Bạn đang dựa vào đúng một lớp và chưa biết lớp đó dừng ở đâu. Có thể là thẻ bảo hiểm y tế, một hợp đồng bảo hiểm, hay một khoản tiết kiệm. Lớp nào cũng có giới hạn riêng, và biết giới hạn từ trước luôn rẻ hơn biết vào lúc cần.
Ba hiểu lầm thường gặp
“Đã có thẻ BHYT hoặc bảo hiểm sức khỏe thì không cần quỹ.” Thực tế, mỗi lớp có giới hạn riêng và vận hành theo khung riêng. Bảo hiểm y tế do Nhà nước thực hiện và không thuộc phạm vi Luật Kinh doanh Bảo hiểm. Bảo hiểm sức khỏe thương mại chi trả theo điều khoản của từng hợp đồng, thường có thời gian chờ, loại trừ, hạn mức, và cách xử lý riêng với bệnh có sẵn. Về thời gian chờ, quy định chung hiện nay đặt trần 90 ngày với bệnh và không áp dụng với tai nạn, nhưng sản phẩm cụ thể có thể khác, nên hãy đọc đúng điều khoản trong hợp đồng của bạn. Quỹ Sức Khỏe cũng có giới hạn: nó chỉ bằng số bạn đã gom. Câu hỏi đúng là các lớp ghép lại có phủ được phần gia đình cần hay chưa. Hiểu lầm này tốn tiền ở chỗ bạn chỉ phát hiện giới hạn khi đã cần dùng.
“Phải gom đủ rồi mới bắt đầu.” Thực tế, quỹ nào cũng lớn dần theo mốc. Chờ đủ tiền mới bắt đầu thường nghĩa là không bắt đầu, trong khi tháng nào cũng có thể là tháng cần đến nó.
“Con số trên mạng, hay con số của nhà hàng xóm, áp được cho mình.” Thực tế, nhà khác có thu nhập, người phụ thuộc và những lớp đỡ khác. Gom thừa thì làm nghẹt những dòng tiền cần thiết khác như trả nợ hay Quỹ Học Vấn. Gom thiếu mà tưởng đủ thì còn tệ hơn. Cả con số 2,4 tháng trong bài này cũng vậy: hãy xem nó là điểm để đối chiếu, không phải đích đến.
Ba việc nhỏ nên làm trong tuần này
Bạn không cần làm đủ cả ba. Một việc cũng đã là tiến lên.
- Cộng chi phí y tế 12 tháng gần nhất từ sao kê, ví điện tử và hóa đơn. Khoảng 30 phút, và bạn có ngay dòng 2 của bảng.
- Ngồi với vợ hoặc chồng khoảng 15 phút, hỏi nhau: “Nếu có một đợt điều trị lớn, nhà mình tự chịu tối đa bao nhiêu mà không phải vay?” Ghi lại câu trả lời của cả hai. Chưa cần thống nhất ngay.
- Đặt tên một ngăn tiết kiệm riêng là “Quỹ Sức Khỏe”, dù chỉ bắt đầu bằng 500 nghìn đồng. Một ngăn có tên dễ được giữ hơn một khoản tiền “để đâu đó”.
Đoạn lắng
Quay lại cuộc nói chuyện năm ấy giữa tôi và vợ. Về sau tôi hiểu rằng điều chúng tôi thiếu không phải là tiền, cũng không phải là lý lẽ. Chúng tôi thiếu một con số mà cả hai cùng nhìn thấy và cùng gọi được tên.
Một con số không làm nỗi lo biến mất. Nhưng một nỗi lo có tên bao giờ cũng nhẹ hơn một nỗi lo không tên. Khi hai người cùng nhìn vào một con số, họ thôi là hai phía của một cuộc tranh luận, và trở lại là hai người cùng giữ một mái nhà.
Có khi bước đầu tiên của sự chuẩn bị không phải là gom tiền. Mà là ngồi xuống cạnh nhau.
Kết luận
Quỹ Sức Khỏe nên có bao nhiêu tiền? Hãy tính từng phần: chi phí y tế thường xuyên, phần tự chịu của một đợt điều trị lớn và thu nhập có nguy cơ mất. Điền số thật của nhà bạn, tính mỗi khoản một lần, gom theo từng mốc, và quan trọng nhất là cùng làm với người chung tay giữ ngân sách với bạn.
Lưu ý về phương pháp. Trong bài này có ba loại thông tin: số thật là những con số bạn tự ghi từ chi tiêu của nhà mình; giả định minh họa là các hệ số 3%, 1 đến 2 tháng, 2 tháng, 70% và gia đình 35 triệu; còn quyền lợi bảo hiểm thì phụ thuộc điều khoản và hồ sơ cụ thể của bạn, nên cần đối chiếu trên thẻ BHYT và hợp đồng đang có.
Nếu muốn đặt Quỹ Sức Khỏe vào bức tranh lớn hơn của cả gia đình, mời bạn đọc tiếp Rủi ro sức khỏe trong tài chính cá nhân, bài trụ cột của cụm Quỹ Sức Khỏe.
Nguyễn Hoàng Khải
Làm đúng – Sống đúng
Cùng 6PLAN.vn
Kết nối với Khải