Có một thói quen tôi chỉ nhìn ra khi ngồi cộng lại. Mỗi lần đón con gái đi học về, tôi hay ghé mua cho con cái bánh, món quà vặt nào đó. Thương con thì mua, đơn giản vậy thôi.
Đến cuối tháng, tôi thử cộng tất cả lại. Theo ước tính của tôi, khoản đó gần một triệu đồng. Xin nói rõ đây là con số ước tính, không phải số cộng từng hóa đơn.
Điều làm tôi dừng lại không hẳn là con số. Mà là câu hỏi đi kèm: một khoản cỡ đó, lặp lại đều đặn, mà chưa từng mang tên gì cả. Tôi không kể chuyện này để nói bạn nên bớt bánh của con. Chiều con là một niềm vui đáng có. Tôi kể vì nó khiến tôi nghĩ: nhà nào chắc cũng có một khoản cỡ 1 triệu mỗi tháng đang đi đâu đó mà không mang tên một mục tiêu nào.
Câu trả lời nhanh
Nói thẳng nhé. Nếu bắt đầu từ lúc con mới sinh và góp đều 1 triệu mỗi tháng trong 18 năm, tiền hai vợ chồng bỏ vào là 216 triệu. Nếu số tiền đó sinh lời, con sẽ có nhiều hơn: khoảng 313 triệu ở mức giả định 4% một năm, khoảng 381 triệu ở mức giả định 6%.
Còn nếu bắt đầu muộn sáu năm, cùng khoản góp ấy chỉ còn khoảng 208 triệu ở mức 6%. Các mức lãi trong bài chỉ để minh họa phép tính, không phải cam kết và không phải lãi suất của nơi nào cả.
Điều bài này muốn bạn mang về: 1 triệu mỗi tháng không nhỏ như ta hay nghĩ, và thứ tạo chênh lệch lớn nhất là số năm bạn góp, không phải số tiền mỗi tháng.
Một triệu mỗi tháng thật ra là gì
Quỹ Giáo Dục là một trong sáu quỹ của hệ 6 Quỹ Cuộc Sống: Sức Khỏe, Dự Phòng, Học Vấn, Hưu Trí, Di Sản và Đầu Tư. Nó là khoản tiền để riêng cho việc học, chủ yếu là học của con, đôi khi là cả việc học lại của chính bạn.
Bài này chỉ trả lời một câu hẹp: một khoản góp đều, nhỏ, kéo dài thì cuối cùng thành bao nhiêu. Kết quả phụ thuộc ba thứ: số tiền mỗi tháng, số năm góp, và mức sinh lời. Trong ba thứ đó, nhà mình chủ động được hai thứ đầu. Mức sinh lời thì không ai điều khiển được, nên bài dùng nhiều kịch bản chứ không chọn một con số cho đẹp.
Phép tính đơn giản nhất là 1 triệu × 12 tháng × 18 năm = 216 triệu. Đây là mốc sàn: dù tiền chỉ nằm yên và không sinh lời đồng nào, con vẫn có đúng 216 triệu. Mọi mức sinh lời chỉ cộng thêm lên trên mốc này.
Mà thật ra, có một điều cần nói cho công bằng. 216 triệu của 18 năm sau sẽ mua được ít hơn 216 triệu hôm nay, vì mọi thứ, kể cả học phí, thường đắt lên theo thời gian. Chuyện học phí tăng bao nhiêu và bù thế nào là việc của bài về quỹ giáo dục và học phí ngày càng tăng. Ở đây, bạn chỉ cần nhớ: con số cuối là một mốc để so với nhu cầu của nhà mình, chưa phải đáp số.
Một điều nữa: 1 triệu chỉ là con số dễ tính. Nhà bạn đang để được 500.000 đồng thì chia đôi mọi kết quả bên dưới. Để được 2 triệu thì nhân đôi. Phép tính này chạy theo tỷ lệ, nên đừng để chữ “1 triệu” làm bạn thấy mình ngoài cuộc.
Bài này dùng được cho nhà nào
Không có nhà “chuẩn”. Ba hoàn cảnh dưới đây là những chỗ tôi hay gặp nhất, bạn xem mình đứng ở đâu.
Nhà vừa có em bé. Sữa, tã, khám định kỳ đang ngốn gần hết ngân sách, và 1 triệu nghe như chuyện xa xỉ. Nếu vậy, bắt đầu với 200.000 hay 300.000 đồng vẫn là một khởi đầu hợp lệ. Cái cần có ở giai đoạn này là một ngăn tiền có tên, chưa cần là một số lớn.
Con đã đi mẫu giáo hoặc tiểu học. Còn khoảng 10 đến 12 năm. Hai vợ chồng thỉnh thoảng nhắc nhau “phải lo tiền học cho con”, nhưng chưa có ngăn tiền nào mang tên đó. Đây là nhóm dễ thấy khoảng cách giữa “định làm” và “đã làm” nhất.
Nhà có thu nhập lên xuống theo mùa. Làm kinh doanh, làm tự do, hoặc một người nghỉ việc chăm con. Khoản cố định 1 triệu có thể thành gánh ở tháng thấp. Với nhà như vậy, đặt một mức tối thiểu thật nhẹ và góp thêm vào tháng khá hơn thường dễ giữ được lâu hơn một mức cố định cao.
Một ví dụ cụ thể: 1 triệu mỗi tháng sau 6, 12 và 18 năm
Đây là tình huống giả định để minh họa phép tính, không phải một gia đình có thật và không phải lời hứa về kết quả.
Giả định: góp 1 triệu đồng vào cuối mỗi tháng; mức sinh lời là con số giả định, tính gộp theo tháng; chưa trừ lạm phát, thuế hay phí; số liệu làm tròn.
| Bắt đầu khi con | Số năm góp | Tổng tiền bạn góp | Nếu sinh lời 4%/năm | Nếu sinh lời 6%/năm |
|---|---|---|---|---|
| Mới sinh | 18 | 216 triệu | khoảng 313 triệu | khoảng 381 triệu |
| 6 tuổi | 12 | 144 triệu | khoảng 184 triệu | khoảng 208 triệu |
| 12 tuổi | 6 | 72 triệu | khoảng 81 triệu | khoảng 86 triệu |
Đọc bảng này, có ba điều đáng dừng lại.
Thứ nhất, sáu năm đầu nặng hơn vẻ ngoài. Bắt đầu lúc con mới sinh thay vì 6 tuổi, bạn góp thêm 72 triệu (216 trừ 144). Nhưng kết quả ở mức 6% chênh khoảng 173 triệu (381 trừ 208). Phần chênh vượt tiền góp là do tiền có thêm nhiều năm để sinh lời.
Thứ hai, muốn bù cho sáu năm muộn thì phải góp nhiều hơn rất nhiều. Ở cùng giả định 6%, để bắt đầu lúc con 6 tuổi mà vẫn chạm khoảng 381 triệu, mỗi tháng bạn cần góp khoảng 1,8 triệu trong 12 năm, gần gấp đôi.
Thứ ba, tăng dần khoản góp theo thu nhập cũng đáng kể. Giả sử mỗi năm bạn nâng khoản góp thêm 5%: năm đầu 1 triệu, năm thứ 18 khoảng 2,3 triệu một tháng. Tổng tiền góp là khoảng 338 triệu, kết quả khoảng 465 triệu ở mức 4% hoặc khoảng 552 triệu ở mức 6%. Dĩ nhiên điều này chỉ đúng nếu thu nhập nhà bạn tăng đều, và không ai hứa trước được chuyện đó.
Còn một góc nhìn khác tôi hay nghĩ tới: ngăn tiền này cũng là một bài học cho con về cách nhà mình nhìn tiền. Chuyện con học được gì từ cách bố mẹ dùng tiền nằm trong bài tổng quan về dạy con về tiền từ khi còn nhỏ.
Năm dấu hiệu cho thấy nhà bạn đang có khoảng thiếu
Không phải để bạn tự trách. Đây là những dấu hiệu tôi thấy lặp lại ở nhiều gia đình có con nhỏ.
1. Hỏi “học phí của con rồi sẽ cỡ bao nhiêu”, hai vợ chồng đưa hai con số khác nhau, hoặc không ai có con số. Đây là dấu hiệu vì chưa có con số chung thì chưa thể có kế hoạch chung.
2. Tiền cho việc học đang nằm lẫn trong tài khoản chi tiêu hằng ngày. Tiền không có tên thì dễ bị tiêu nhầm, dù chẳng ai có ý xấu. Nó giống như bánh vặt của tôi: không ai quyết định chi, nhưng cuối tháng vẫn đi hết.
3. Câu “đợi lương cao hơn thì bắt đầu” đã nói được hơn một năm. Năm nào cũng có một lý do chính đáng để đợi: sửa nhà, đổi xe, chuyện của ông bà. Mỗi năm đợi là một năm góp thiếu, và bảng ở trên cho thấy năm góp thiếu đó đắt thế nào.
4. Mục tiêu hiện giờ chỉ là “cố gắng cho con học tốt nhất”. Câu này đẹp nhưng không đo được. Chưa có số tiền và mốc thời gian nào thì không biết hôm nay mình đang đủ hay đang thiếu.
5. Chỉ một người trong nhà nắm chuyện tiền học. Quyết định về tiền của con là quyết định của cả hai vợ chồng. Khi chỉ một người biết, người còn lại dễ thấy khoản góp là gánh nặng bất ngờ, thay vì một mục tiêu chung.
Nếu bạn gật đầu với từ hai dấu hiệu trở lên, bạn không “làm sai”. Chỉ là ngăn tiền này chưa có chỗ đứng trong kế hoạch của nhà mình, và đó là chỗ để bắt đầu.
Ba hiểu lầm thường gặp
“1 triệu thì ít quá, chưa đáng bắt đầu.” Người ta hay nghĩ phải có khoản đủ lớn mới đáng lập quỹ. Thực tế, 18 năm góp đều 1 triệu đã là 216 triệu tiền gốc, chưa tính gì thêm. Hiểu lầm này tốn kém vì nó khiến nhà nào cũng đợi đến lúc “đủ nhiều”, và lúc đó thường là lúc đã mất mấy năm quý nhất.
“Quỹ giáo dục phải đủ toàn bộ học phí thì mới có ý nghĩa.” Nghe hợp lý, nhưng nó biến một việc làm được thành một việc không bao giờ đuổi kịp. Thực tế, quỹ chỉ là một phần của kế hoạch học, đi cùng thu nhập tại thời điểm đó và những lựa chọn khác của gia đình. Có người bỏ cuộc ngay từ đầu chỉ vì nhìn con số mục tiêu quá lớn. Một quỹ chưa đủ vẫn nhẹ hơn nhiều so với không có quỹ nào.
“Cứ tìm chỗ lãi thật cao thì khỏi cần góp nhiều.” Tính thử bảng trên sẽ thấy: ngay cả khi tiền không sinh lời, 18 năm vẫn có 216 triệu, và phần lớn sức nặng của kết quả nằm ở tiền góp và số năm. Chạy theo mức lãi cao thường đi kèm biến động lớn hơn, trong khi tiền học có hạn dùng cố định, con vào lớp một hay vào đại học đâu đợi được. Chuyện nên để tiền ở đâu là một câu hỏi riêng, đáng được bàn kỹ, không nên vừa lập quỹ vừa đánh cược.
Bạn có thể xem thêm bài về việc nên bắt đầu từ khi nào và góp bao nhiêu mỗi tháng để đối chiếu với hoàn cảnh nhà mình.
Việc nhỏ nên làm trong tuần này
Không cần mở tài khoản mới hay mua gì cả. Chỉ ba việc.
- Tối nay, hai vợ chồng ngồi mười phút. Viết ra ba số: con đang mấy tuổi, năm dự kiến cần một khoản tiền học lớn, và số tiền mỗi tháng nhà mình góp đều được mà không phải thắt lưng buộc bụng. Số nhỏ cũng được.
- Đặt tên cho ngăn tiền này. Một cái tên cụ thể, ví dụ tên của con, làm nó khó bị tiêu nhầm hơn một dòng “tiết kiệm” chung chung.
- Hẹn một ngày mỗi năm để nhìn lại. Mỗi lần thu nhập đổi, khoản góp có thể nhích lên một chút. Chưa cần làm ngay, chỉ cần có ngày hẹn.
Đoạn lắng
Có những thứ ta cho con ngay hôm nay vì thương: cái bánh sau giờ học, nụ cười khi con cầm món quà nhỏ. Và có những thứ ta cho con bằng cách bắt đầu sớm một khoản chẳng ai nhìn thấy, chẳng ai chụp ảnh, mười mấy năm sau mới có mặt.
Cả hai đều là thương. Chỉ khác ở chỗ cái thứ hai cần một cái tên và một cái hẹn.
Tôi nghĩ nhiều khi mình không thiếu tiền để lo cho con. Mình chỉ chưa kịp gọi tên khoản tiền ấy, và chưa kịp ngồi xuống cùng người còn lại trong nhà để nói chuyện đó một cách bình thản.
Kết luận
Một triệu mỗi tháng, góp đều, sau 18 năm là 216 triệu tiền gốc, và có thể hơn thế nếu tiền sinh lời. Quan trọng hơn con số, là bạn nhìn thấy mình đang đứng ở đâu: đã có ngăn tiền, hay mới có ý định.
Nếu muốn đi tiếp, bạn có thể đọc bài về cách bắt đầu và mức góp mỗi tháng, hoặc quay lại bài tổng quan dạy con về tiền: nền tảng tài chính từ khi còn nhỏ để thấy ngăn tiền này nằm ở đâu trong bức tranh chung. Không cần làm hết trong một tuần.
Nguyễn Hoàng Khải
Làm đúng – Sống đúng
Cùng 6PLAN.vn
Kết nối với Khải