Một căn nhà 3 tỷ, vốn tự có 600 triệu, vay 2,4 tỷ trong 20 năm. Với lãi suất giả định 8% một năm trên dư nợ giảm dần, tổng tiền trả cho ngân hàng khoảng 4,3 tỷ — chưa tính thuế, phí, nội thất và bảo trì.
Con số đó tôi thấy nhiều gia đình ngồi tính rất kỹ. Mở máy tính, gõ đi gõ lại, hỏi ba bốn ngân hàng.
Nhưng có một khoản khác cũng kéo dài gần hai mươi năm, cũng cần một dòng tiền đều đặn, mà hầu như không ai ngồi tính: chi phí học đại học cho con sinh năm 2026. Chúng ta biết nó sẽ tới. Chỉ là chưa bao giờ đặt nó thành một con số.
Bài này tính đủ khoản đó, ghi rõ giả định, rồi quy ngược về số tiền mỗi tháng.
Con số 3 tỷ ở trên là một mô hình tính toán, không phải khoản vay có thật của tôi. Lãi suất thực tế thay đổi, cách trả nợ có thể khác. Nó ở đây chỉ để làm mỏ neo cho một điều: khoản dài hạn nào cũng cần tách ra từng phần rồi mới quyết.
Câu trả lời nhanh
Con bạn sinh năm 2026 sẽ vào đại học khoảng năm 2044.
Nếu học trường công lập chưa tự chủ và ở nhà với bố mẹ, bốn năm đó tốn khoảng 350 triệu đồng tính theo tiền của năm 2044. Nếu học trường công lập tự chủ và ở trọ thành phố, khoảng 870 triệu. Nếu học trường tư hoặc chương trình chất lượng cao, có thể lên 1,5 tỷ.
Nghe rất lớn. Nhưng chia đều ra 18 năm, con số mỗi tháng lần lượt là khoảng 840 nghìn — 2,1 triệu — 3,7 triệu đồng.
Đó mới là con số bạn quyết được. Phần còn lại của bài là cách bạn tự tính ra con số của gia đình mình, thay vì mượn con số của tôi.
Bạn cần có gì trong tay trước khi tính
Đây là mục hầu hết bài hướng dẫn bỏ qua, và cũng là mục làm phép tính của bạn khác phép tính của tôi.
Một — năm con vào đại học. Lấy năm sinh cộng 18. Con sinh 2026 thì mốc là 2044. Nếu con học y dược thì cộng thêm hai năm nữa.
Hai — mức trường bạn đang hình dung. Không cần chọn trường. Chỉ cần chọn một trong ba nhóm: công lập chưa tự chủ, công lập tự chủ, hay tư thục và chương trình chất lượng cao.
Ba — con ở đâu khi học. Ở nhà, ký túc xá, hay thuê trọ. Khoản này thường lớn hơn học phí ở nhóm trường công, và hay bị quên nhất.
Bốn — số tiền gia đình để dành đều được mỗi tháng. Con số thật, không phải con số mong muốn. Tháng nào cũng phải cắt thì nó chưa phải con số thật.
Năm — sự thống nhất của hai vợ chồng về thứ tự ưu tiên. Tiền học của con đứng trước hay sau quỹ hưu trí, trước hay sau khoản trả nợ nhà. Đây là thứ quyết định con số cuối cùng có duy trì được hay không.
Công thức tính học phí và sinh hoạt — cùng giả định đi kèm
Phép tính chỉ có hai vế:
Chi phí một năm học (theo giá hôm nay)
= học phí một năm + chi phí sinh hoạt một năm
Chi phí năm thứ N kể từ hôm nay
= chi phí một năm hôm nay × (1 + tốc độ tăng)^N
Ba giả định tôi dùng, và bạn có quyền đổi:
Học phí hôm nay. Theo Nghị định 238/2025/NĐ-CP, mức trần học phí đại học công lập chưa tự bảo đảm chi thường xuyên năm học 2025–2026 là 1,52–3,11 triệu đồng một tháng tùy khối ngành, thu 10 tháng một năm — tức khoảng 15–31 triệu một năm. Cơ sở tự bảo đảm chi thường xuyên được thu tối đa bằng hai lần mức trần. Trường tư và chương trình chất lượng cao thì trên 50 triệu, cao nhất gần 200 triệu một năm.
Chi phí sinh hoạt. Sinh viên ở trọ thành phố lớn hiện cần khoảng 2–5 triệu một tháng, tùy mức sống và tùy tiền nhà do ai lo. Con ở nhà với bố mẹ thì khoản này nhỏ hơn nhiều.
Tốc độ tăng. Giả định quan trọng nhất, cũng là giả định dễ sai nhất. Nghị định đã ấn định mức trần cho hai năm học tới với mức tăng khoảng 12% mỗi năm; từ năm học 2027–2028 trở đi, mức trần điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng và không vượt quá tốc độ tăng CPI. Lạm phát mục tiêu năm 2026 là dưới 4,5%. Tôi lấy 6% một năm — cao hơn CPI mục tiêu một chút, để tính cả phần sinh hoạt và phần trường tự chủ tăng nhanh hơn trần công lập.
Đây là giả định, không phải dự báo. Điều bạn cần không phải một con số đúng — mà một con số bạn biết mình đã dựng lên bằng gì.
Bốn bước để ra con số của riêng bạn
Bước 1 — Cộng chi phí một năm theo giá hôm nay. Học phí cộng sinh hoạt. Đừng làm tròn đẹp, đừng bớt đi cho đỡ sợ. Một năm học công lập tự chủ, con ở trọ, hiện rơi vào khoảng 70 triệu: 35 triệu học phí và 35 triệu sinh hoạt.
Bước 2 — Nhân lên cho từng năm học, không nhân một lần cho cả khóa. Đây là chỗ nhiều người tính sai. Bốn năm đại học không cùng một mức giá: với mức tăng 6%, chi phí năm 2044 khoảng 200 triệu, nhưng năm 2047 đã là 238 triệu. Cộng đủ bốn năm mới ra con số thật.
Bước 3 — Quy ngược về số tiền mỗi tháng. Chia tổng cho số tháng còn lại là cách tính thô. Cách đúng hơn là tính cả phần tiền của bạn tự lớn lên trong thời gian đó. Nếu khoản để dành sinh lời khoảng 6% một năm — ngang tốc độ học phí tăng — con số mỗi tháng là 2,1 triệu cho mức trường ở bước 1.
Bước 4 — Đối chiếu với dòng tiền thật của gia đình. Con số vừa ra chiếm bao nhiêu phần trăm thu nhập hộ gia đình? Nếu trên 15%, hoặc nếu để có nó bạn phải rút từ quỹ dự phòng, thì phép tính chưa xong — quay lại bước 1 đổi giả định về mức trường, chứ không ép dòng tiền. Quỹ Học Vấn là một trong sáu quỹ, không phải quỹ duy nhất; cách sắp thứ tự giữa chúng tôi đã viết kỹ ở bài Dạy con về tiền: nền tảng tài chính từ khi còn nhỏ.
Bảng tính đủ — ba mức trường
Giả định chung: con sinh 2026, vào đại học 2044, học 4 năm, học phí và sinh hoạt cùng tăng 6% một năm, khoản để dành sinh lời 6% một năm, đóng đều 216 tháng.
| Chi phí 1 năm (giá 2026) | Tổng 4 năm (tiền năm 2044) | Cần để dành mỗi tháng | |
|---|---|---|---|
| Công lập chưa tự chủ, con ở nhà | 28 triệu | ~350 triệu | ~840.000 đ |
| Công lập tự chủ, con ở trọ | 70 triệu | ~874 triệu | ~2.100.000 đ |
| Tư thục / chất lượng cao, ở trọ | 125 triệu | ~1,56 tỷ | ~3.750.000 đ |
Ba dòng này không phải ba mức “tốt — khá — kém”, mà là ba hoàn cảnh khác nhau. Rất nhiều người học trường công, ở nhà, ra trường tốt.
Để dành mỗi tháng bao nhiêu nếu bạn bắt đầu muộn
Đây là phần tôi muốn bạn nhìn kỹ nhất. Vẫn mức trường giữa — công lập tự chủ, con ở trọ:
| Bắt đầu khi con | Còn lại | Cần mỗi tháng |
|---|---|---|
| Mới sinh | 18 năm | ~2,1 triệu |
| 5 tuổi | 13 năm | ~3,4 triệu |
| 10 tuổi | 8 năm | ~6,6 triệu |
| 14 tuổi | 4 năm | ~14,8 triệu |
Chậm mười năm thì số tiền mỗi tháng không tăng gấp đôi. Nó tăng hơn ba lần. Không phải vì học phí tăng nhanh, mà vì bạn mất phần thời gian — thứ duy nhất trong bài toán này mà tiền không mua lại được.
Còn nếu để tiền ở chỗ không sinh lời, chỉ gom dần trong két hoặc tài khoản thanh toán, con số mỗi tháng từ 2,1 triệu thành khoảng 4 triệu.
Nơi để khoản tiền này có ba nhóm, mỗi nhóm một giới hạn riêng: gửi ngân hàng — chắc chắn nhưng lợi suất thường chỉ quanh mức lạm phát; quỹ mở — kỳ vọng cao hơn nhưng giá trị lên xuống theo thị trường, không cam kết; bảo hiểm nhân thọ dòng hỗn hợp — có tích lũy và có giá trị hoàn lại, nhưng là cam kết dài hạn, và nếu dừng giữa chừng thì phần nhận lại là giá trị hoàn lại của hợp đồng tại thời điểm đó, không phải tổng phí đã đóng. Chọn nhóm nào là một bài riêng, và phụ thuộc vào việc hai vợ chồng chịu được mức dao động đến đâu, duy trì đều được bao lâu.
Ba sai lầm khi dùng bảng tính này
Lấy con số của tôi làm con số của bạn. Ba mức trường ở trên là ba giả định. Gia đình bạn có thể ở tỉnh, con học tại chỗ, sinh hoạt gần bằng không. Hoặc bạn nhắm chương trình liên kết, con số gấp ba. Cột “giá hôm nay” là cột bạn phải tự điền.
Tính học phí mà quên sinh hoạt. Ở nhóm trường công, tiền ăn ở đi lại thường lớn hơn học phí. Bỏ quên nó thì con số không sai vài phần trăm — mà sai một nửa.
Ép dòng tiền hiện tại để đạt con số tương lai. Nếu để có 2,1 triệu mỗi tháng bạn phải bỏ quỹ dự phòng, thì rủi ro vừa tạo ra lớn hơn rủi ro đang chuẩn bị. Thà bắt đầu với 800 nghìn và giữ đều, còn hơn bắt đầu với 3 triệu rồi dừng sau tám tháng.
Checklist để lưu lại
In ra, điền vào, cất cùng giấy khai sinh của con.
Số liệu của gia đình tôi
- [ ] Năm con vào đại học: ………… (năm sinh + 18)
- [ ] Số năm học dự kiến: ………… (4 năm, hoặc 6 nếu y dược)
- [ ] Học phí một năm theo giá hôm nay: ………… triệu
- [ ] Sinh hoạt một năm theo giá hôm nay: ………… triệu
- [ ] Tổng một năm hôm nay: ………… triệu
- [ ] Tốc độ tăng tôi giả định: ………… % / năm
- [ ] Tổng 4 năm theo tiền tương lai: ………… triệu
- [ ] Số tiền cần để dành mỗi tháng: ………… đồng
Kiểm tra trước khi chốt
- [ ] Con số này chiếm bao nhiêu % thu nhập hộ gia đình: ………… %
- [ ] Quỹ dự phòng của gia đình vẫn nguyên, không bị rút để đóng vào đây
- [ ] Vợ và chồng đã cùng nhìn vào bảng này, không phải một người tự quyết
- [ ] Tôi biết rõ mình đang dùng giả định nào, và giả định đó có thể sai
- [ ] Nếu năm sau thu nhập giảm 30%, tôi vẫn giữ được khoản này ở mức tối thiểu
- [ ] Tôi đã ghi ngày rà soát lại vào lịch
Đã ghi rõ
- [ ] Ngày lập bảng: …………
- [ ] Ngày rà soát tiếp theo: …………
Khi nào phải tính lại
Mỗi năm một lần là đủ, trừ bốn trường hợp phải tính lại ngay: thu nhập hộ gia đình thay đổi trên 20% theo cả hai chiều; gia đình có thêm con; Nhà nước ban hành khung học phí mới — mốc gần nhất là năm học 2027–2028, khi mức trần bắt đầu điều chỉnh theo CPI; và khi con vào cấp ba, lúc hướng đi đã rõ hơn nhiều.
Mốc cuối quan trọng hơn ba mốc kia. Bảng bạn lập hôm nay dựa trên một đứa trẻ chưa biết nói. Con số sẽ đổi. Thói quen để dành thì không cần đổi.
Đoạn lắng
Tôi hay nghĩ về khoảng cách giữa hai loại con số.
Có loại con số làm người ta đứng lại — 1,5 tỷ, 18 năm, những thứ lớn đến mức không cầm nắm được. Nhìn vào chúng, phản ứng tự nhiên của con người là gấp máy tính lại và tự nhủ để mai tính tiếp.
Và có loại con số làm người ta bước đi — hai triệu một tháng, một lệnh chuyển khoản tự động vào ngày mùng năm. Nhỏ đến mức không cần dũng cảm mới làm được.
Cùng một bài toán, chỉ khác cách chia. Điều tôi thấy sau nhiều năm ngồi với các gia đình không phải là ai kiếm nhiều hơn ai. Mà là ai đã kịp đổi con số lớn trong đầu mình thành một con số nhỏ trong lịch — trước khi thời gian trôi qua mất phần dễ nhất của nó.
Kết lại
Bảng tính này không nói cho bạn biết con nên học trường nào. Nó chỉ làm một việc: biến một nỗi lo mơ hồ thành một dòng điền được vào ngân sách tháng.
Nếu bạn vừa điền xong và thấy con số vượt sức, đó không phải thất bại — đó là thông tin. Bạn vừa biết mình cần đổi giả định, hoặc cần thêm thời gian, hoặc cần bàn lại với người cùng gánh ngân sách. Cả ba đều tốt hơn việc không biết.
Muốn hiểu Quỹ Học Vấn nằm ở đâu giữa năm quỹ còn lại, và vì sao nó không nên là quỹ xây trước tiên, thì nền tảng tài chính bạn dựng cho con từ khi còn nhỏ là chỗ đọc tiếp.
Tuần này chỉ cần làm một việc: điền dòng đầu tiên của checklist. Năm con vào đại học. Một phép cộng.
Nguyễn Hoàng Khải
Làm đúng – Sống đúng
Cùng 6PLAN.vn
Kết nối với Khải