Ngồi làm việc với nhiều gia đình trẻ, tôi hay gặp một cảnh khá giống nhau. Hai vợ chồng mở bảng chi tiêu ra: tiền nhà, tiền học của con, tiền chợ, tiền xăng — dòng nào cũng có tên, có con số. Riêng khoản gửi về cho ba mẹ hai bên thì không nằm ở dòng nào cả. Nó nằm ở đâu đó giữa “tháng này dư thì gửi” và “ba mẹ gọi thì chuyển”.

Không ai trong họ thiếu lòng hiếu thảo. Chỉ là khoản quan trọng nhất về mặt tình cảm lại là khoản mơ hồ nhất về mặt tiền bạc.

Chuyện năm tôi 28 tuổi

Năm 28 tuổi, tôi vay tiền mua nhà. Trong lúc làm hồ sơ, tôi được giới thiệu thêm một giải pháp bảo hiểm. Lúc đó tôi nhớ đến tiền sử sức khỏe của mình, và điều làm tôi lo âm thầm không hẳn là bệnh tật. Tôi lo nếu mình có chuyện gì, người phải gánh chi phí sẽ là ba mẹ — những người vốn không dư dả, và chắc chắn sẽ không bỏ mặc con.

Từ hôm đó tôi nhìn chữ “lo cho cha mẹ” theo hai chiều. Một chiều là khoản mình gửi về mỗi tháng. Chiều còn lại, ít ai để ý hơn, là đừng để chính mình trở thành một khoản chi bất ngờ của ba mẹ.

Câu trả lời nhanh

Nói gọn với bạn thế này: phụng dưỡng cha mẹ nên được đưa vào ngân sách như một khoản có tên, có con số, có người cùng thống nhất, chứ không phải phần còn dư cuối tháng. Tôi hay tách nó làm ba lớp: khoản đều đặn hằng tháng, khoản dự trù cho những dịp không thường xuyên, và phần dành cho sức khỏe của ba mẹ. Con số bao nhiêu là tùy mỗi nhà, nhưng nó phải là con số mà hai vợ chồng cùng duy trì được, kể cả vào một năm khó khăn.

Phụng dưỡng cha mẹ trong ngân sách: vì sao phải có tên riêng

Ở nhiều gia đình Việt, gửi tiền cho ba mẹ là chuyện tự nhiên đến mức không ai nghĩ phải “lập kế hoạch” cho nó. Mà thật ra, chính sự tự nhiên đó làm khoản này dễ lệch nhất.

Khi một khoản chi không có tên, nó sẽ đi theo cảm xúc. Tháng có thưởng thì gửi nhiều, tháng hụt thì gửi ít rồi áy náy. Ba mẹ nhắn “nhà dột rồi con” thì rút tiền tiết kiệm ra sửa, và quỹ dự phòng của chính gia đình mình mỏng đi lúc nào không hay. Không có gì sai trong từng quyết định đó. Cái thiếu là một khung để các quyết định ấy không va vào nhau.

Tôi hay chia khoản cho cha mẹ thành ba lớp, vì mỗi lớp có tính chất rất khác:

Lớp 1 — Khoản đều đặn. Tiền gửi hằng tháng để ba mẹ trang trải sinh hoạt, tiền điện nước, tiền thuốc men thường xuyên. Khoản này giống tiền nhà hay tiền học của con: nó lặp lại, nên nó thuộc nhóm chi phí thiết yếu cố định. Đặt nó ở đầu tháng, cùng lúc với các khoản thiết yếu khác, không đặt ở cuối.

Lớp 2 — Khoản dự trù không thường xuyên. Tết, giỗ, đám tiệc họ hàng, sửa nhà, thay cái tủ lạnh hỏng. Những khoản này năm nào cũng có, chỉ không biết rơi vào tháng nào. Cách hiền nhất là ước lượng tổng cả năm rồi chia đều ra để dành mỗi tháng. Đến lúc cần, tiền đã nằm sẵn đó.

Lớp 3 — Khoản cho sức khỏe của ba mẹ. Đây là lớp khó nhất, vì nó không đều và có thể lớn. Một lần nhập viện có thể bằng mấy tháng tiền gửi cộng lại. Lớp này nên được nhìn cùng với Quỹ Sức Khỏe và Quỹ Dự Phòng của cả nhà, chứ không để nó “ăn” lẫn vào tiền sinh hoạt.

Nếu bạn muốn nhìn toàn cảnh, ba lớp này chỉ là một mảnh trong bức tranh dòng tiền lớn hơn mà tôi đã viết trong bài quản lý tiền cá nhân từ con số 0 — nơi mọi khoản chi đều được xếp vào đúng chỗ của nó trước khi nói đến chuyện tích lũy.

Nó áp vào ai, trong hoàn cảnh nào

Bạn có thể thấy mình trong một trong ba hoàn cảnh sau:

Vợ chồng cùng gửi về hai bên nội ngoại. Mỗi người âm thầm chuyển cho ba mẹ mình, không ai nói với ai con số cụ thể. Không phải vì giấu, mà vì ngại. Lâu dần, mỗi người có một cảm giác riêng rằng “bên kia gửi nhiều hơn”, và chuyện tiền bắt đầu thành chuyện tình cảm.

Con nhỏ vừa ra đời, ba mẹ bắt đầu lớn tuổi. Chi phí nuôi con tăng đúng vào lúc sức khỏe ba mẹ bắt đầu cần chăm sóc nhiều hơn. Người ta hay gọi đây là thế hệ kẹp giữa: một tay đỡ con, một tay đỡ cha mẹ.

Anh chị em trong nhà góp chung. Có người góp đều, có người góp khi nào được. Không có thỏa thuận rõ, người gánh nhiều nhất thường là người ở gần ba mẹ nhất, và họ mệt lặng lẽ.

Một ví dụ cụ thể

Đây là case model minh họa, các con số là giả định để thấy cách tách lớp, không đại diện cho mức chuẩn của bất kỳ gia đình nào.

Giả sử một gia đình có tổng thu nhập hai vợ chồng 30 triệu đồng mỗi tháng, một con nhỏ. Mỗi tháng họ gửi về hai bên tổng cộng 3 triệu, nhưng lúc gửi lúc không.

Họ ngồi lại và thấy năm vừa rồi, ngoài tiền gửi hằng tháng, còn có: quà Tết hai bên, một lần sửa mái nhà cho ba mẹ, hai đám giỗ lớn. Cộng lại khoảng 18 triệu cho cả năm. Chia ra, mỗi tháng tương đương 1,5 triệu.

Vậy khoản thật sự dành cho cha mẹ không phải 3 triệu, mà gần 4,5 triệu mỗi tháng — tức khoảng 15% thu nhập. Trước đây phần 1,5 triệu kia không có tên, nên mỗi lần phát sinh họ phải rút từ quỹ dự phòng hoặc từ tiền để dành cho con.

Sau khi tách lớp, họ làm ba việc: chuyển 3 triệu ngay đầu tháng; để riêng 1,5 triệu vào một tài khoản dự trù; và cùng nhau nói chuyện về lớp thứ ba — nếu ba hoặc mẹ phải nhập viện, tiền sẽ đến từ đâu, anh chị em góp thế nào. Con số chưa chắc đã đổi. Cái đổi là họ không còn bị bất ngờ.

Dấu hiệu khoản phụng dưỡng đang chưa có chỗ trong ngân sách

1. Bạn không nói được con số chính xác mình gửi cho ba mẹ năm ngoái. Nếu phải ước chừng “chắc cũng vài chục triệu”, nghĩa là khoản này đang chạy theo cảm xúc, không theo kế hoạch.

2. Mỗi lần ba mẹ có việc lớn, bạn phải rút tiền tiết kiệm. Tiền tiết kiệm được rút cho một khoản lặp lại hằng năm là dấu hiệu khoản đó chưa được dự trù. Quỹ dự phòng nên dành cho biến cố thật sự, không phải cho Tết.

3. Vợ chồng chưa từng nói với nhau con số gửi cho mỗi bên. Sự im lặng ở đây thường không phải vì giấu giếm, nhưng nó để lại khoảng trống cho hiểu lầm. Một khoản đều đặn mà chỉ một người biết thì rất khó duy trì khi gia đình có năm khó.

4. Bạn áy náy vào những tháng gửi ít. Cảm giác áy náy là tín hiệu cho thấy bạn chưa có một mức “đủ” mà mình đã chủ động chọn. Khi đã chọn, gửi đúng mức đó là làm tròn trách nhiệm, không cần thêm tự trách.

5. Chưa ai trong nhà biết nếu ba mẹ ốm nặng thì tiền sẽ đến từ đâu. Đây là khoảng thiếu lớn nhất, và cũng là chuyện người ta ngại nói nhất. Nhưng không nói trước thì đến lúc cần, người ta phải quyết định trong vội vàng.

Ba hiểu lầm thường gặp

Hiểu lầm 1: “Lập ngân sách cho ba mẹ nghe như tính toán với ba mẹ.” Người ta sợ đặt con số là làm tình thương trở nên lạnh lùng. Thực tế ngược lại: khoản có kế hoạch thì đến đều và đúng lúc, còn khoản tùy hứng thì lúc nhiều lúc ít. Ba mẹ cần sự ổn định hơn là những lần gửi lớn thất thường. Hiểu lầm này tốn tiền vì nó khiến bạn né việc tính toán, rồi trả giá bằng những lần phải rút quỹ khẩn cấp.

Hiểu lầm 2: “Mình khỏe là đủ, lo cho ba mẹ trước đã.” Như chuyện của tôi năm 28 tuổi: nếu người đang gửi tiền về gặp biến cố, dòng tiền cho ba mẹ dừng ngay, và có khi ba mẹ còn phải gánh ngược lại. Giữ cho mình một lớp an toàn — quỹ dự phòng, phần bảo vệ cho người tạo ra thu nhập — cũng chính là một cách giữ khoản phụng dưỡng không bị đứt.

Hiểu lầm 3: “Mua bảo hiểm sức khỏe cho ba mẹ là xong lớp thứ ba.” Đây có thể là một phương án, nhưng không phải lúc nào cũng làm được hoặc đủ. Người lớn tuổi thường có phí cao hơn, vì phí phụ thuộc tuổi. Việc có được nhận bảo hiểm hay không phụ thuộc kê khai sức khỏe trung thực và thẩm định của công ty. Những bệnh đã được bác sĩ chẩn đoán hoặc điều trị trước ngày hợp đồng có hiệu lực là bệnh có sẵn — có thể bị loại trừ, hoặc nếu được nhận thì thường kèm thời gian chờ, tối đa một năm. Với bệnh thông thường, thời gian chờ cũng có thể lên đến 90 ngày. Nên dù có bảo hiểm, một khoản tiền mặt để dành riêng cho sức khỏe ba mẹ vẫn cần thiết. Hai thứ này đi cạnh nhau, không thay thế nhau.

Việc nên làm tuần này

Không cần làm hết một lúc. Bạn chỉ cần thử hai việc nhỏ:

• Ngồi cùng vợ hoặc chồng, cộng lại tổng số tiền cả hai đã dành cho ba mẹ hai bên trong 12 tháng qua — gồm cả Tết, giỗ, sửa nhà, tiền viện phí. Chỉ cộng, chưa cần đánh giá nhiều hay ít.
• Đặt tên cho khoản đó trong bảng chi tiêu, rồi chia ra thành con số mỗi tháng. Nhìn con số đó và tự hỏi: mức này nhà mình có giữ được nếu năm sau thu nhập giảm không?

Nếu muốn đi thêm một bước, hãy hỏi nhẹ anh chị em trong nhà: nếu ba mẹ phải nằm viện, mình sẽ cùng lo thế nào. Chưa cần có câu trả lời ngay. Chỉ cần câu hỏi đã được nói ra.

Đoạn lắng

Tôi nghĩ nhiều người lớn lên với ý niệm rằng hiếu thảo là cho đi, càng nhiều càng tốt. Nhưng sau nhiều năm làm nghề, tôi thấy một kiểu hiếu thảo khác ít được kể hơn: hiếu thảo bền.

Đó là khi khoản gửi về đến đều, không phụ thuộc vào tháng đó mình có dư hay không. Là khi hai vợ chồng cùng biết, cùng đồng ý, nên không ai phải lặng lẽ gánh một mình. Là khi mình giữ cho bản thân đủ vững để không trở thành nỗi lo của ba mẹ.

Có lẽ ba mẹ không cần biết mình để dành bao nhiêu mỗi tháng. Nhưng họ sẽ cảm nhận được sự yên ổn đến từ một đứa con đã chuẩn bị.

Kết luận

Phụng dưỡng cha mẹ không cần phải là khoản lớn nhất trong ngân sách. Nó chỉ cần là một khoản có tên, được tách thành ba lớp rõ ràng, và được cả nhà cùng thống nhất. Khi đó, tình thương không còn phải tranh chỗ với tiền học của con hay quỹ dự phòng — mỗi thứ có chỗ đứng của riêng nó.

Nếu bạn muốn xếp khoản này vào một bức tranh dòng tiền đầy đủ hơn, bài hướng dẫn quản lý tiền cá nhân cho người mới bắt đầu sẽ là chỗ tốt để đi tiếp — từ cách chia các khoản chi đến cách để mỗi đồng có việc riêng của nó.

---

Nguyễn Hoàng Khải
Làm đúng – Sống đúng
Cùng 6PLAN.vn